علل رويكرد تعليمي در منظومۀ دولراني و خضرخان اميرخسرو دهلوي

اميرخسرو دهلوي (651-725ﻫ.ق) از شاعران عارف فارسي‌گوي نيمۀ دوم قرن هفتم و نيمۀ اول قرن هشتم هجري هندوستان است. منظومۀ ادبي-تاريخي «‌دُوَل‌راني‌خَضَر‌خان» از مثنوي‌هاي اوست كه مشتمل‌بر 4519 بيت است. اين مثنوي به بحر هزج مثمن مقصور يا محذوف در داستان واقعي عشق خضر‌خان، پسر علاء‌الديّن‌محمّد‌شاه‌خلجي با «ديول‌دي» دختر راجه‌گجرات است. اميرخسرو ابتدا اين داستان را به نثر فارسي نوشت و سپس به دستور سلطان آن را در 715 ﻫ.ق به نظم در آورد. توجه به آموزه‌هاي تعليمي به‌صورت مستقيم و غيرمستقيم از زبان شخصيت‌‌هاي داستاني دولراني و خضرخان بيان شده است. اين پژوهش، به شيوة توصيفي- تحليلي و استواري بر چارچوب نظري مي‌كوشد به اين پرسش پاسخ دهد كه شاخص‌‌ترين انواع مضامين اندرزي و همچنين علل و انگيزۀ تعليم در منظومۀ غنايي دولراني و خضرخان در چيست؟ مطابق با دستاوردهاي تحقيق، اصلي‌‌ترين علت و انگيزۀ انعكاس مضامين تعليمي در داستان دولراني و خضرخان، تنبه و عبرت است. همچنين در منظومۀ غنايي دولراني و خضرخان، پيوستگي و آميزش مضامين غنايي و تعليمي به روشني نشان مي‌‌دهد، اميرخسرو در پي طرح اين موضوع بوده است كه براي رسيدن به كمال در يك رابطۀ عاشقانه، توجه به آموزه‌‌هاي تعليمي جايگاه مهم و بلندي دارد.