راه­هاي خسرواني و آئين­ نوروز

Rahhaye Khosravani and Nowruz ritual

راه­هاي خسرواني يا طروق ­الملوكيه، نظام موسيقي دوران ساساني است كه به­نظر مي­رسد باربد و نگيسا در تدوين آن نقش داشته­اند. در قرون نخستين اسلامي، در چهار منبع به اين نظام پرداخته شده است. اسامي تغييريافته­ اي نيز در دو منبع دوران اسلامي وجود دارد كه بين آنها و چهار منبع پيش­گفته ارتباطي ديده مي­شود؛ موضوعي كه در تحقيقات گذشته به آن توجه نشده است. اكثر پژوهشگران پيشين درباره معني و ريشه اين اسامي حدس­ هايي مطرح كرده­ اند. در اين تحقيق تلاش مي­شود با استفاده از زمينه­ هاي فرهنگي و تغييرات اساميِ راه ­ها در دوران اسلامي، به چگونگي ماهيت و ارتباط آنها با آئين نوروز و احتمالاً مهرگان پي برد. اين تحقيق توصيفي­ـ­ تحليلي و گردآوري اطلاعات مبتني بر روش كتابخانه ­اي است. مهم­ترين سؤال­ هاي تحقيق به چيستي راه ­هاي خسرواني و ارتباط آن با آئين­ نوروز و تغييرات اسامي آن در دوران اسلامي مربوط مي­شود. با توجه­ به نتايج به­ دست آمده مي­توان بيان كرد كه مهم­ترين اهداف آئين نوروز، تقويت موقعيت شاه و دريافت ماليات­ها و هدايا و آرزوي بهروزي معيشتي است و راه ­هاي خسرواني در همين خصوص تدوين و اجرا مي­شد. به­ نظر مي­رسد كه هر يك از اين راه­ها به روزهاي هفتگانه نوروز (عام، خاص) و نيايش باران تعلق داشته ­اند.

Khosrovani ways or Taruq-ul-Malukiyeh is a music system of the Sassanid period, which Barbad and Nakisa composed it. In the early Islamic centuries, this music system was discussed in four sources. Two authors used different names for this system of music in their works, which is related to the aforementioned four sources. This issue has not been paid enough attention by scholars. Some researchers have studied the meaning and origin of these names. This research studies the nature and relationship between Nowruz and Mehregan in their cultural contexts. The most important question of the research is what are the ways of Khosravani and its connection with Nowruz customs and changing of its name in the Islamic era. The author argues that the goals of the Nowruz ritual were to strengthen the position of the king by receiving taxes and gifts and wishing for a prosperous life, and Khosravani's ways were implemented for this purpose. It seems that each of the rituals belonged to the seven days of Nowruz and prayer for rain.