دلالت‌هاي تاريخي - حاكميتي موضوع «ساختار» و «سازمان» در مرور ايراني - اسلامي

Governal-Historical Implications of the Subject of "Structure" and "Organization" in the Iranian-Islamic Review

در دنياي پژوهش‌هاي ميان‌رشته‌اي، تمام رشته‌ها از جمله شاخه‌هاي علوم انساني و اجتماعي، به نحوي مفاهيم و نظريه‌هايي را از ساير رشته‌ها و حوزه‌ها «استقراض» مي‌كنند. بسياري از پژوهش‌هاي سازمان و مديريت از زمينه‌هاي بنيادي نظير روان‌شناسي، جامعه‌شناسي و تاريخ بهره گرفته‌اند و اصولاً بخش عظيمي از نوآوري در رشته‌هاي علوم اجتماعي و رفتاري همانند مديريت، به سبب برگيري ايده‌هاي ديگر رشته‌ها است كه تجلّي پژوهش‌هاي «دلالت‌پژوهي» است. پژوهش حاضر، گزارش مستقلي از بررسي موضوع «ساختار» و «سازمان« از ديدگاه حاكميتي و در مروري تاريخي است. اين گزارش به بررسي اين مفهوم در برش‌هاي محدود تاريخي- حاكميتي ايران در تمدّن هفت‌هزار ساله مي‌پردازد. با توجّه به اين‌كه مفهوم «ساختار» نسبتاً نوپديد است و در چنين مروري، غالباً گزاره‌ها و دلالت‌هاي الهام‌بخش مورد اشاره به آن استخراج خواهد شد، طبعاً يافته‌هاي اين بررسي بر مفاهيمي مانند «ديوان»، «تشكيلات»، «نظام اداري» و «نظام حاكميتي» نيز دلالت خواهد داشت. برخي دلالت‌هاي تاريخي و موضوعي در دوازده دورۀ بررسي شده عبارت‌اند از: دورۀ تمدن‌هاي اوليه (قوانين حمورابي، شوراي شيوخ)، تمدن مادها (پايگاه ساتراپي، آيين‌هاي شهرياري)، حكومت هخامنشيان (دودمان‌هاي هفت‌گانۀ ممتاز، فرماندهان چهارگانه)، ساسانيان (دبيهران، دبهيربُد)، سازمان‌دهي پيامبر گرامي اسلام (ص) و اميرالمؤمنين (ع) (تراتيب الاداريه، واليان و اميران)، صدر اسلام (ادارۀ بيتالمال، ديوان بريد)، حكومت‌هاي عبّاسيان (خليفه، گردانندگان دربار)، سلجوقيان (الگوي ديوان‌سالاري، ديوان عرض)، پسامغول (داروغچي، باسقاق، شحنه، نظام اداري دوگانه چيني)، سلسلۀ صفويان (كارگران و اصناف، دولتخانه، مناصب موروثي و قزلباشان)، قاجار (كارگزاري، ادارات خمسه، وزارتخانه و كاربه‌دستان اداري) و پس از مشروطه (دستگاه‌هاي اجرايي، قانون تشكيلات، خويشاوندسالاري و اصل تفكيك قوا).

In interdisciplinary research, all disciplines, including the humanities and social sciences, "borrow" some concepts and theories from other disciplines and fields. Many studies of organization and management have used fundamental fields such as psychology, sociology, and history, and a large part of innovation in social sciences and behavioral sciences, such as management, is due to the inclusion of ideas in other disciplines, which is the manifestation of "implication research The present study is an independent report on the issue of "structure" and "organization" from the governance perspective and in a historical review. This report provides an overview of this concept in the limited governal- historical periods of Iran's history in the seventy-thousand-year-old civilization. Given that the concept of "structure" is relatively new, in such a review, the inspiring propositions and implications referred to it have been extracted. The findings of this study naturally focus on concepts such as "court", "organizations", "administrative system", and "system of government". Some historical and thematic implications studied in the twelve periods are the period of early civilizations (Hammurabi laws, sheiks council), the Median civilization (Satrapy Base, Royal Ordinances), the Achaemenid kingdom (Seven privileged lineages, Four commanders), Sassanids (Dabiran, Dabirbod), organization of the Holy Prophet (PBUH) and Amir-al-Mo'menin (AS) (Taratib-ol Edariyah, Valys, and Amirs), Sadr of Islam (Beyt-ol-Maal Department, Barid court), Abbasid governments (caliphs, courtiers), Seljuks (model of bureaucracy, Arz Court), Post-Mongol (Daroughchi, Basghagh), Safavid Dynasty (Workers and guilds, government houses, hereditary positions, and Qazalbashans), Qajar (Brokerage, Khamsa offices, ministries, and administrative staff), and post-constitutional (Executive organizations, the law of formations, Nepotism, and the principle of separation of powers).