بازشناسي تاريخي سير تطور معناي اصطلاح «رافضه» در سه سده نخست هجري

اصطلاح «رافضه» در سده‌هاي نخستين بسيار به كار رفته است. اين عنوان براي شناساندن گروه‌هاي شيعي در سده نخست بوده و با گذر زمان در سده‌هاي دوم و سوم فراگير شده است. درباره اين اصطلاح داوري‌هاي گوناگون، و گاه متضاد، شده است. معناي اصلي اين اصطلاح با گذر زمان دچار تطور شده و معاني ديگري به آن افزوده شده است. پرسش اصلي اين است كه: عنوان «رافضه» در سه سده نخست چه سير معنايي‌اي داشته و نخستين كاربردش چه بوده است؟ فرضيه اصلي اين است كه معناي اصلي «رفض»، ناروا‌شمردن خلافت شيخين بوده كه رفته‌رفته دچار تطور در معنا و مفهوم شده است. اين نوشتار روش‌هاي توصيفي‌تحليلي و چندرشته‌اي را به كار برده و از روش‌هاي گوناگون فرقه‌شناسي، تاريخي، حديثي و رجالي بهره برده است. كوشيديم ديدگاه‌هاي گوناگون را بررسي كنيم و توانايي سنجش ميانشان را فراهم آوريم. دستاورد اين مقاله اين است كه رافضه در چارچوب عنوان فرقه‌اي براي بدنامي شيعيان در سده نخست شكل گرفته و در سده‌هاي پسين گسترش يافته و دستاويزي براي واپس‌زني آنها بوده است.