بررسي پتانسيل فرسايش بادي منطقه چاهداشي شهرستان نهبندان استان خراسان ‌جنوبي با استفاده از مدل IRIFR.2

فرسايش بادي باعث تخريب اراضي در مناطق خشك و نيمه‌خشك شده و چالشي جدي در برابر توليد پايدار و مديريت اراضي كشاورزي محسوب مي‌شود؛ بنابراين لازم است عوامل مؤثر بر فرسايش بادي و پتانسيل آن در هر منطقه شناسايي و در برنامه‌ريزي مورد استفاده قرار گيرد. در اين پژوهش به‌منظور تعيين و برآورد پتانسيل فرسايش بادي منطقه چاهداشي شهرستان نهبندان استان خراسان‌جنوبي در سال 1399 از مدل IRIFR.2 و قابليت‌ها و امكانات نرم‌‌افزار ArcGIS10.3 استفاده شده است. با توجه به اينكه مدل IRIFR پتانسيل فرسايش بادي را در رخساره‌هاي ژئومورفولوژيكي محاسبه مي‌كند در اين پژوهش، با استفاده از نقشه‌هاي پايه (توپوگرافي، مدل رقومي ارتفاع، زمين‌شناسي و كاربري اراضي) و بازمشاهده­هاي ميداني، رخساره‌هاي ژئومورفولوژيكي مختلف منطقه شناسايي و رقومي گرديد و امتياز عوامل نُه‌گانه مدل بر اساس مباني هر عامل و واقعيت‌هاي ميداني نمره‌دهي و درنهايت نقشه‌هاي پتانسيل فرسايش بادي و شدت آن تعيين گرديد. بر اين اساس شدت فرسايش از خيلي كم تا خيلي زياد در واحدهاي مختلف متفاوت است. بيشترين فرسايش بادي منطقه، مربوط به رخساره 1-3-3 (ريپل‌مارك و سيلك) با 8635 تن در كيلومترمربع در سال است. اراضي كشاورزي با پتانسيل فرسايش 319 تن در كيلومترمربع در سال در كلاس فرسايش كم قرار مي‌گيرد. بر اساس اين مدل، عامل اصلي فرسايش بادي در اين منطقه، عوامل محيطي مي‌باشد زيرا در اغلب واحدهاي كاري، عامل محيطي وضعيت باد با 2/234 امتياز، بيشترين امتياز را دارا بوده و به‌عنوان عامل اصلي تشخيص داده شد. پتانسيل فرسايش بادي محدوده مورد مطالعه در تمام رخساره‌ها بيش از توان خاك‌زايي منطقه (با توجه به شرايط اقليمي و ادافيكي خاك) است و وجود بادهاي با سرعت بيش از 5/4 متر بر ثانيه و همچنين فقدان پوشش گياهي و در بعضي رخساره‌ها وجود ذرات خاك حساس به فرسايش، از مهمترين دلايل فرسايش بادي در منطقه است.