نسل سوم نظريه‌هاي علم و دين: افق‌هايي نو براي رويكرد تعاملي

بحث درباره رابطه علم و دين از نيمه دوم قرن بيستم، با تأسيس مجلات اختصاصي و كرسي‌هاي تدريس، نظام‌مندتر از قبل نزد فيلسوفان پي گرفته شد. طيف گوناگوني از نظريات در اين باره ارائه شده‌اند، از نظريه‌هايي كه رابطه‌اي ذاتي ميان علم و دين قائل‌اند و آنها را با هم ذاتاً سازگار يا ناسازگار مي‌دانند، تا ديدگاه‌هايي كه با رويكرد نوع‌شناسانه حالات چندگانه ميان علم و دين و ادلّه آنها را تشريح مي‌كنند. اواخر قرن بيستم انتقاداتي از منظر جامعه‌شناختي و تاريخي به اين دو نسل از نظريه‌ها ارائه شدند. طبق اين نقدها، در نظريه‌هاي كلاسيك، پويايي، زمينه‌مندي، تكثر و ابعاد غيرمعرفتي علم و دين مغفول مانده است. در واكنش به چنين انتقاداتي، نسل سومي از نظريه‌ها ارائه شد كه در آنها ابعاد اجتماعي علم و دين در كانون توجه بود. در مقاله حاضر به نظريه‌هاي استنمارك، لي، و كنتور، به عنوان سه نمونه از نظريه‌هاي نسل سوم، پرداخته مي‌شود و ويژگي‌هايشان تحليل خواهد شد. ادعاي مقاله آن است كه اين نظريه‌ها سازگاري بهتري با واقعيات مرتبط با علم و دين دارند. همچنين دو اصل «پيوستگي تجربه انساني» و «كنشگران مشترك علم و دين» در آنها پذيرفته شده‌ است، دو اصلي كه دلالتي قوي به نفع امكان‌پذيري و اهميت تعامل ميان علم و دين دارند.