تحليل گفتمان رويكردهاي سنت‌‌گرايي و تاريخي‌‌نگري در مباني نظري هنر اسلامي

رويكرد‌‌ها و تعاريف متنوع و گاه متفاوت در مطالعات هنر اسلامي، بررسي شاخه‌هاي‌‌ مختلف اين هنر را پيچيده كرده ‌‌است. سنت‌‌گرايي و تاريخي‌‌نگري، دو رويكرد غالب در اين شاخۀ هنري، هر يك به ‌گونه‌اي به هنر ‌‌اسلامي مي‌‌نگرند. اصل در سنت‌‌گرايي بر سنت و اصول تغييرناپذير نهاده ‌‌شده، در حالي ‌‌كه در تاريخي‌‌نگري، تاريخ و زمينه‌هاي آن، اين جايگاه را دارا هستند. سنت‌‌گرايان هنر‌ ‌اسلامي را نتيجۀ فيضي مي‌‌دانند كه در وجود هنرمند جريان‌‌ يافته و آموزه‌‌هاي خرد ‌‌جاويدان را در اثر ‌‌هنري به تجسم‌‌ صوري رسانده، اما نگاه تاريخي‌‌نگر، آثار هنري را محصول جبر‌ ‌تاريخي و زمينه‌‌هاي آن در دوره‌‌هاي ‌‌مختلف مي‌‌داند. اين تفاوت‌‌ها و مواردي از اين دست، باعث پيچيدگي در بررسي‌‌ آثار هنري حتي در جشنواره‌‌هاي ‌‌معتبر شده و معيارهاي گوناگون و گاه متعارضي براي داوري آثار هنر ‌‌اسلامي در نظر گرفته ‌‌مي‌‌شود. اين پژوهش، با روش توصيفي‌‌تحليلي و تحليل ‌‌گفتمان ارنستو‌‌ لاكلا و شانتال ‌‌موفه و رويكردي تطبيقي، سنت‌‌گرايي و تاريخي‌‌نگري را به‌عنوان گفتمان در نظر گرفته و در‌‌صدد ‌‌است تا به پرسش‌‌هايي از اين دست پاسخ دهد: دو رويكرد غالب در هنر اسلامي چگونه با روش تحليل گفتمان بررسي مي‌‌شوند، چرا با وجود اين ‌‌دو گفتمان‌‌ غالب، در تعريف هنر اسلامي و شاخص‌‌هاي اصلي آن وحدت نظر وجود ندارد؟ و بدين صورت زمينه‌‌اي فراهم آورد تا شرايط تعديل تعاريف يا طرح تعريف جامع‌تر فراهم شود. از يافته‌‌هاي پژوهش مي‌‌توان به جامع‌ومانع نبودن اين رويكردها به‌تنهايي در مطالعات هنر ‌‌اسلامي و شباهت‌نداشتن در اجزاي گفتماني جهت ايجاد گفتمان مشترك اشاره كرد.