ارعاب‌زدايي و ارعاب‌زايي در كتاب «در خدمت و خيانت روشن‌فكران» جلال آل‌احمد

نظام سياسي حاكم در دوران پهلوي دوم با سياست‌هاي فرهنگي، رويكردهاي اقتصادي توسعه‌محور و ايجاد فضاي سركوب و خفقان، گفتمان مطلوب خود از هويت ايراني را كه از مؤلفه‌هاي غرب‌گرايي، مدرنيسم و باستان‌گرايي سرچشمه مي‌گرفت، به تنها گفتمان غالب تبديل كرده و ديگر گفتمان‌ها و صداهاي موازي را به حاشيه برده بود. ايدۀ بازگشت به خويشتن در چنين فضايي در فضاي فكري و حلقۀروشن فكران مطرح شد و مورد اقبال قرار گرفت. در قاطبۀ پژوهش‌ها، اين ايده به مثابه پاسخي به پرسش از كيستي و تمناي هويت‌جويي جامعه ايراني بررسي شده است. اين مقاله، پرسش محوري خود را متوجه چگونگي نسبت ميان «بازگشت به خويشتن» و ارعاب نظام سياسي حاكم كرده و بر آن است كه اين ايده نزد «جلال آل‌احمد»، تلاشي براي بديل‌سازي در مقابل گفتمان هويتي و فكري مسلط نظام سياسي بوده است. فرضيۀ مقاله حاضر، «بازگشت به خويشتن» را تلاشي براي ارعاب‌زدايي از گفتمان مسلط نظام سياسي حاكم مي‌داند؛ هرچند درون اين ايده، بذر ارعاب‌زايي و تبديل به تك‌صدايي و به حاشيه بردن بديل‌ها و صداهاي ديگر نيز پرورانده شده است.