بررسي ساختار كالبدي-فضايي كاروانسراهاي مسير جاده ابريشم در خراسان بزرگ

نياز به وجود يك سرپناه از گذشته تا به امروز باعث شده است انسانها همواره در طول سفر نيز از آن غافل نباشند.كاروانسراها از جمله بناهاي قديمي بين راهي و منزلگاه امن براي كاروانيان در مسيرهاي مهم بازرگاني ـ زيارتي ايران بوده اند.بسياري از كاروانسراها را مي‌توان از نظر شيوه ساختماني از شاهكارهاي معماري و هنري زمان خود دانست.ابهامات متعددي در چگونگي تحولات ساختاري و فضايي اين بناهاي ارزشمند در ادوار مختلف تاريخي وجود دارد و از اين رو بررسي شيوه‌ي‌‌ طراحي آنها ضرورت دارد. در پژوهش حاضر به معرفي ويژگي هاي كالبدي و ساختاري چند نمونه از كاروانسرا هاي واقع در شاهراه ابريشم ( سرخس - سبزوار) پرداخته و آنها را مورد تحليل و بررسي قرار مي‌دهيم.بر اين اساس،سوالات اصلي مقاله به شرح زير مطرح مي‌شوند:ساختار كالبدي كاروانسراهاي مورد نظر چگونه است؟عناصر كالبدي و فضايي موثر در كاروانسرا‌هاي خراسان در مسير ابريشم كدام اند؟ تحقيق انجام شده مبتني بر مطالعات اسنادي و ميداني تدوين شده است، نوع اين تحقيق كاربردي و از نظر روش،تفسيري - تاريخي مي باشد به اين صورت كه مشاهدات و برداشت هاي اوليه از كاروانسراهاي مورد نظر انجام شده و در ادامه با توجه به مطالب گرد‌‌ آمده به بررسي برخي از مشخصات معماري اين كاروانسراها در دوره‌هاي مختلف پرداخته مي شود.در نهايت اين بناها در نظام توده-فضا،ساختار كالبدي-فضايي، سلسله مراتب فضايي و فضاي پر-خالي بررسي مي گردد كه مي تواند به عنوان ارائه راهكارهايي جهت طراحي مجتمع هاي بين راهي با هدف رفع نيازهاي مردم جامعه و ايجاد فضايي مطلوب از گذشته تا به امروز ياري رساند.