بررسي فيتوشيميايي اسانس اندام‌هاي مختلف و صمغ گياه دارويي Dorema ammoniacum D Don جمع‌آوري شده از بيرجند

وشا (Dorema ammoniacum D Don) گياه دارويي چندساله از خانواده چتريان مي‌باشد. پراكنش وشا در مناطق مركزي و شرق ايران شامل استان‌هاي يزد، اصفهان، كرمان، سمنان و منطقه خراسان و نام‌هاي محلي آن وشا، كندل و كما-كندل مي‌باشد. در طب سنتي ايران شواهدي از اثرات ضد تشنج و ضد التهاب صمغ ترشح شده از ريشه و ساقه آن بيان شده است. در اين تحقيق ريشه، ساقه، برگ، گل و صمغ وشا در بهار سال 1398 از شهرستان بيرجند در استان خراسان جنوبي جمع‌آوري گرديد و پس از خشك شدن نمونه‌ها، اسانس آن به روش تقطير با آب استخراج گرديد. جهت شناسايي تركيبات اسانس از دستگاه‌هاي گاز كروماتوگراف (GC) و گاز كروماتوگراف متصل شده به طيف‌سنج جرمي (GC/MS) استفاده گرديد. بيشترين بازده توليد اسانس براي صمغ گياه با مقدار 1/0 درصد و كمترين آن براي ريشه با مقدار 0/2 درصد بدست آمد. در طي تجزيه و تحليل اسانس‌ها، 73 تركيب در اندام‌ها و صمغ شناسايي گرديد. در اسانس ريشه، ساقه، برگ، گل و صمغ وشا به‌ترتيب 90/2، 96/1، 91/8، 86/1 و 88/6 درصد تركيبات كل اسانس شناسايي شد. زد-سابينن هيدرات، 2-اي-6-اي فارنزول، اليميسين و ان-هگزاكوزان به عنوان تركيب‌هاي مشترك بين تمام اسانس‌ها شناسايي گرديد. يكسري تركيبات بيسابولني تك‌حلقه‌اي مانند آلفا-بيسابولول، ضد-آلفا-بيسابولن، بتا-بيسابولن، ار-كوركومن و ار-دي هيدروتورمرون در اندام‌هاي مختلف وشا شناسايي گرديد. درصد تركيبات بيسابولني شناسايي شده در اسانس‌هاي مختلف وشا به ترتيب 35/5 درصد براي ريشه، 3/4 درصد براي ساقه، 1/4 درصد براي برگ، 14/5 درصد براي گل و 8/5 درصد براي اسانس صمغ مي‌باشد. بيشترين تركيبات شناسايي شده از اسانس وشا منطقه بيرجند تركيبات سسكوي‌ترپني بودند.