بررسي رجز در دو حماسۀ منثور و منظوم مختارنامه

رجز يكي از شگرد‌هاي رزمي در جنگ و از عناصر مهم در نوع ادبي حماسه است و از گذشته‌هاي بسيار كهن در ميدآنهاي نبرد مرسوم بوده‌است. مختارنامه‌ها به دليل پرداختن به شرح پهلواني‌هاي قهرمانان و پهلواناني كه در انتقام از خون شهداي كربلا رشادت‌هاي بسيار از خود نشان داده‌اند، جزو آثار حماسي از نوع ديني مذهبي قرار مي‌گيرند. پژوهش حاضر كه به شيوۀ اسنادي تحليلي و بر مبناي مطالعۀ كتابخانه‌اي انجام شده‌است، در پي آن است كه با بررسي رجز در مختارنامۀ عطاءالله‌بن‌حسام واعظ هروي و نسخۀ منظوم مختارنامۀ محمّدحسين‌خان بيگلربيگي قاجار دولو، به وجوه افتراق و اشتراك رجزهاي اين دو اثر بپردازد. مسئلۀ اساسي اين جستار اين است كه رجزها در مختارنامه‌هاي يادشده از چه جهاتي به هم شبيه‌اند و در چه زمينه‎هايي با يكديگر فرق دارند و چه عناصر بلاغي در آنها به‌كار رفته‌است. نتايج پژوهش نشان مي‌دهد كه تفاخر به نژاد و قدرت و توانايي خويش، تهديد و ايجاد رعب و وحشت، تحقير حريف، هماوردطلبي، نبرد سران، نام‌گويي و نام‌پرسي، ترغيب و تشجيع سربازان از مهم‎ترين آنهاست كه صاحبان اثر با به كارگيري تشبيه، استعاره، كنايه، اغراق و ضرب‌المثل، سعي در خيال‌انگيزي و جذب مخاطب نموده‌اند.