جغرافياي تاريخي كاث

كاث، شهري واقع در شرق رود جيحون، قصبه خوارزم و پايتخت باستاني و نخستين مركز سياسي، اجتماعي و اقتصادي منطقه خوارزم محسوب مي‌شد. اين شهر به همراه جُرجانيه (گُرگانج، اورگنج)، ايالت خوارزم را به يكي از كانون­هاي درخشان تمدن اسلامي در شرق جهان اسلام بدل كردند. كاث در قرون اوليه اسلامي شهري مهم محسوب مي‌شد، ولي به تدريج از اهميت و جايگاه آن كاسته شد و جرجانيه جاي كاث را به عنوان كرسي خوارزم گرفت. اينكه عوامل رونق و اهميت كاث چه بود و چرا اعتبار و نقش را از دست داد مسئله‌اي است كه اين مقاله در پي بررسي آن است. روش تحقيق توصيفي تحليلي، و با تكيه بر منابع كتابخانه­اي است. يافته­هاي اين پژوهش نشان مي‌دهد كه از ديرباز كاث، به دليل مركزيت ولايت خوارزم، شهري معتبر و پر رونق بود. بازارهاي آباد و دادوستد وسيع با تركان نشان رونق تجاري اين شهر، و فراواني عالمان و دانشمندان نشان رونق علمي آن، به­ويژه در دوران حكومت خاندان دانش دوست آل عراق بر اين سرزمين، بود. شكوفايي كاث تا سده چهارم هجري نپاييد و از اين زمان بر اثر طغيان­هاي مكرر رود جيحون و خرابي بخش هايي از كاث، و مهم‌تر از آن رونق جُرجانيه (به عنوان مركز جديد خوارزم)، كاث از اهميت و اعتبار افتاد و رو به انحطاط نهاد.