ارزيابي تغييرات مكاني- زماني تبادل خالص 2CO در بوم‌سازگان زميني غرب آسيا و اطراف درياي مديترانه (2019-1982)

بوم‌سازگان (اكوسيستم) زميني نقش مهمي را در چرخه كربن ايفا مي‌كند، و  هر ساله، بيش از يك‌ چهارم از گسيل كربن انساني را جذب مي‌كنند كه به آن چاهه كربن زميني مي‌گويند. در چند دهه گذشته، در اثر توسعه فعاليت‌‌هاي اقتصادي و رشد شهرنشيني در جهان، تغييرات شديدي در كاربري زمين رخ داده است كه منجر به تغييراتي در چشمه منابع و چاهه كربن جهاني شده است. در پژوهش حاضر با به‌ كارگيري داده‌هاي شار جوّ- خشكي 2CO مبتني بر مشاهدات مؤسسه Jena CarboScope و داده‌هاي دما و بارش، به بررسي الگوي فصلي، و سالانه تبادلات طبيعي 2CO و همبستگي نوسانات بزرگ مقياس جوّي- اقيانوسي با تغييرپذيري شار طبيعي CO2 در غرب آسيا و نواحي اطراف مديترانه در طول دوره 2019-1982 پرداخته شده است. نتايج نشان مي‌دهد كه به‌ صورت متوسط سالانه، مناطق خشكي شمال درياي مديترانه (قسمت‌هاي غربي هند) چاهه CO2 با جذبي تا مقدار g.C/(m2.year)  114- (70-) هستند و مقدار جذب در اين نواحي با روندي تا مقدار g.C/(m2.year.decade) 5 (8-) در طول دوره مورد  مطالعه، كاهش (افزايش) يافته است. هم‌چنين نواحي مركزي (شامل ايران، عربستان و قسمت‌هاي شمالي آفريقا)، شمال شرقي (شامل افغانستان، تركمنستان و تاجيكستان) و جنوب غربي (شامل نواحي مركزي آفريقا) منطقه مورد  مطالعه كه به‌ صورت متوسط سالانه، چشمه 2CO (g.C/(m2.year) 0 تا 50 ) است هستند و با روندي تا مقدار g.C/(m2.year.decade) 10- از شدت گسيل 2CO در اين نواحي كاسته شده است. بر اساس نتايج، در نواحي خشكي شمال درياي مديترانه، تركمنستان، تاجيكستان و نواحي حاشيه درياي خزر در ايران (قسمت‌هاي غربي هند، غرب ايران و نواحي مركزي آفريقا) در منطقه مورد  مطالعه، تغييرات فصلي دما (بارندگي) نقش مهم‌تري در چرخه فصلي تبادلات طبيعي CO2 بين جوّ و بوم‌سازگان زميني دارد.