جايگاه منطقه فراملي در برنامه‌هاي پنج‌ساله توسعه جمهوري اسلامي ايران

در دوران معاصر منطقه‌گرايي به عنوان همسو يا بديل جهاني‌شدن، يكي از رويكردهاي انتخابي دولت‌هاست. ايران كه بنا بر اقتضائات جغرافيايي و تاريخي، يك كشور بين‌المللي و قدرتي منطقه‌اي است، از آغازين سال دهه پاياني قرن بيستم، با پايان اشغال افغانستان از سوي شوروي و استقلال جمهوري‌هاي آسياي مركزي و قفقاز جنوبي مي‌توانست جايگاه منطقه‌اي خود را ارتقا دهد؛ اما به رغم موقعيت ممتاز جغرافيايي، قرابت‌هاي فرهنگي و تمدنيِ ايران با اين كشورها و تدوين شش برنامه پنج‌ساله توسعه، جمهوري اسلامي ايران در طي سه دهه گذشته نتوانست به عنوان كشور قطب منطقه‌اي عمل كند و از ظرفيت‌هاي منطقه‌اي خود در ارتباط با آن كشورها بهره‌مند شود. در تحقيق حاضر پرسش اصلي اين است كه «جايگاه منطقه فراملي در برنامه‌هاي پنج‌ساله توسعه ايران چيست؟» و با استفاده از دو روش تجزيه و تحليل تكرر و تحليل محتوا، مواد و بندهاي برنامه‌هاي شش‌‎گانه توسعه بررسي شد. يافته‌هاي مقاله نشان مي‌دهد كه در برنامه‌هاي توسعه منظور از منطقه مشخص نيست؛ ميزان توجه به منطقه در برنامه‌ها به صورت پرنوساني متغير است؛ و مؤلفه اصليِ منطقه، قلمرو شمول و كشورهاي تشكيل‌دهنده آن، از يك برنامه به برنامه ديگر تفاوت دارد. به عنوان نتيجه كاربردي، پيشنهاد شده است كه «حوزه تمدن ايراني» به عنوان منطقه جغرافيايي ـ فرهنگي محاط ايران، منطقۀ هدفِ ايران و مصداق معين منطقۀ فراملي در برنامه‌ريزي‌ها و سياست‌گذاري‌هاي كلان كشور تعريف شود.