تكميل چرخش سياسي و بازانديشي در مطالعات توسعه

از دهه نود ميلادي چرخشي سياسي موسوم به «اقتصاد سياسي» در مطالعات توسعه قابل مشاهده است. هدف اصلي اين چرخش، توجّه به مؤلّفه‌هاي سياسي و ويژگي‌هاي خاصّ هر جامعه بود؛ امّا با گذشت زمان مشخّص مي‌شود كه اين رويكرد جديد در اين زمينه موفق نبوده است. به‌طور خاص اين چرخش چندان به مسئله تغيير و چگونگي تحقّق و تداوم آن به‌عنوان مهم‌ترين مسئله توسعه نمي‌پردازد؛ بنابراين بسياري از پرسش‎ ها در اين زمينه بي‌پاسخ مانده است. بر اين اساس، نوشتار پيش رو به ‎شيوه‌اي كيفي و با گردآوري داده‌ها از راه مطالعه اسنادي و بررسي نظريات و ادبيات موجود در پي پاسخ به چرايي اين ناكامي و چگونگي تكميل اين چرخش سياسي است. فرضيه براي پاسخ به پرسش مطرح‎ شده اين است كه «تمركز رويكرد اقتصاد سياسي بر طراحي مناسب نهادها و انگيزه‌ها، از يك رويكرد فنّي برآمده است كه روند دشوار سياسي تنظيم آن‌ها را ناديده مي‌گيرد. تأكيد بر نقش كارگزار، قدرت، ايده و به‌طور كلي يك تحليل سياسي عميق‌تر براي تبيين تغيير، مي‌تواند چارچوب نظري لازم براي توجّه به رهبري توسعه‌گرا و تكميل اين چرخش را فراهم آورد». يافته‌هاي پژوهش نشان مي‌دهند كه استفاده از نظريات جديد در قالب فاز سوم نهادگرايي در مطالعات توسعه مي‌تواند زمينه‌ها و ابزار لازم براي توجّه به نقش متغيّرهاي سياسي درزمينة توسعه و به‌ويژه نقش كارگزاري و كارنهادي و سياسي را فراهم آورد.