تبيين ابعاد ژئوپليتيكي امپرياليسم و قلمروگستري آن

امپرياليسم، به‏‏ مثابه‌ يك نظريه و فرايند، تأثيرات شگرفي در تغيير فضاهاي جغرافيايي و مكانيسم‏ هاي ژئوپليتيكي گذاشته است. اين پديده، بيش از هر چيزي با وقوع انقلاب صنعتي در بريتانيا و گسترش فضاي سرمايه‏ داري، پيوند خورده است؛ به‏ گونه ‏اي كه كوشش فزاينده‌ قدرت‏ هاي اروپاي غرب براي گسترش قلمرو خود و به ‏دست‏ آوردن منابع اوليه‌ مورد نياز براي اقتصاد و صنعت رو به ‏رشد و نيز ايجاد محدوديت براي رقبا امپرياليسم را به مراحل گوناگوني وارد كرده كه هر مرحله الگوهاي قلمروگستري و ژئوپليتيكي خاص خود را توليد كرده است. بر اين اساس، در تحقيق حاضر با روش توصيفي- تحليلي به تبيين الگوهاي گسترش قلمروي امپرياليسم با رويكرد رئال‏پليتيك پرداخته شده است. نتايج نشان مي ‏دهد امپرياليسم از منظر فضايي سه مرحله را پشت سر گذاشته است كه در ادبيات ژئوپليتيك از آن با نام «بازي‏هاي بزرگ» ياد شده است. در مرحله‌ اول، دو قطب ژئوپليتيكي بريتانيا و روسيه نيروهاي اصلي و هژمون بلامنازع شناخته مي‏ شوند كه ميدان منازعه‌ آنان در قلمرو اورآسيا و جنوب آسيا قرار داشت. در مرحله‌ دوم، همگرايي چندجانبه عليه آلمان و سپس چندجانبه ‏گرايي اروپاي غرب عليه اتحاد جماهير شوروي شكل گرفت و به تبع آن غرب آسيا و اورآسيا نيز به‏عنوان ميدان‏ هاي ثانوي به فضايي براي رقابت‏ هاي ژئوپليتيكي تبديل شدند. در مرحله‌ سوم كه پس از فروپاشي شوروي آغاز شده و تاكنون ادامه دارد، يك‏جانبه‏ گرايي ايالات متحده‌ امريكا وجه اصلي و بارز امپرياليسم را توليد كرده است. در اين مرحله، غرب آسيا، اورآسيا، و حوزه‌ آسيا- پاسيفيك ميدان مهم قلمروگستري به‏‏شمار مي‏آيند كه با آغاز تحولات اوكراين در زمستان 2022، به‏نظر مي‏رسد ميدان بازي امپرياليسم از اورآسيا به حوزه‌ آسيا- پاسيفيك و سپس غرب آسيا گسترش يافته و تحولات فضايي گسترده‏اي را توليد خواهد كرد.