تحولات در عبادتگاه‌هاي اوايل دوران اسلامي ايران

ايرانيان سال‌ها توانستند به پيشرفت‌هايي در معماري دست يافته و در ساختمان معبدهاي خود الگوهاي خاصي را ايجاد كنند، اما نوع زندگي قبيله‌اي اعراب سبب شد مسلمانان مهاجم با هنر معماري خاص خود را ايجاد كنند و غالبا از معماري سرزمين‌هاي مفتوحه براي ايجاد بناهاي مختلف جديد بهره بيشتري گيرند؛ بدين سبب اشتراك‌ها و شباهت‌هاي بسياري بين بناهاي ايراني در چند سده اول دوران اسلامي با معماري ساساني را شاهد هستيم. يكي از اقدامات فاتحان عرب براي سرعت‌بخشيدن به اشاعه دين جديد بين ساكنان ايران، تغيير كاركرد تعدادي از بناهاي ساساني به بناهايي با كاربري جديد در دوران اسلامي بود و از آنجا كه مسجد مهم‌ترين بناي اسلامي محسوب مي‌شود، پژوهش حاضر در پي آن است كه به پرسش مربوط به دليل اين تغيير كاربري از دوره‌اي به دوره ديگر پاسخ گويد. فرض بر آن است كه به احتمال بسيار، ايرانيان نومسلمان با اين تدبير، مكان‌هاي مهم مذهبي خود را از تخريب‌هاي گسترده مصون داشته و حتي در مواردي از آنها به‌عنوان مكاني براي دفن مشاهير ملي و چهره‌هاي شاخص ايراني استفاده كرده‌اند. نتايج پژوهش حاضر روشن ساخت كه تغييرات كاربري برخي بناهاي ساساني به بناهاي مذهبي اسلامي عموما در نيمه دوم سده ۱ هجري/ ۷ ميلادي و با تغيير كاربري برخي نيايشگاه‌هاي ايراني به دست اعراب اتفاق افتاده است.