مباني و مؤلفه‌هاي تعامل مذاهب با همديگر (مطالعه موردي مؤلفه‌هاي فقهي و اخلاقي)

اختلافات اجتهادي مبتني بر تأويل و تعليل از خصائص فقه پوياست. جامعه ديني در قبال مسائل اختلافي ناشي از اجتهاد، دست‌كم با رفتار دو طيف ديني مواجه است: طيف معتدل كه بر اساس آموزه‌هاي اخلاقي و ديني خود را موظف به تعامل مثبت با اجتهادات مختلف فقهي مي‌دانند و طيف افراطي كه اجتهادات غير مذهب خود را بر‌نمي‌تابند و رفتار آنان منجر به واگرايي مذهبي در بين افراد جامعه مي‌گردد. مقاله حاضر به روش توصيفي ـ تحليلي به نقش  مباني و مؤلفه‌هاي فقهي اخلاقي در تعامل با اختلافات اجتهادي مي پردازد. بر اساس يافته هاي پژوهش يك شخص اخلاق محور در راستاي كاركرد مباني و مؤلفه‌هاي اخلاقي در تعامل با اختلافات اجتهادي به اصول زير پايبند است: اصل امانت‌داري در نقل صحيح و كامل ديدگاهها و دلايل مذاهب فقهي و پرهيز از تقطيع گزاره‌ها و اصل بي‌طرفي و تخصص مداري در مقام توصيف و تحليل داده‌ها. در عرصه مباني و مؤلفه‌هاي فقهي، دو قاعده زير در تعامل با اختلافات اجتهادي كاربرد دارند: قاعده «مراعات الخلاف» به معناي اعتباردهي به ديدگاههاي مختلف در يك مسئله فقهي و نيز قاعده «حكم الامام يرفع الخلاف» به‌عنوان يك قاعده فقهي - سياسي ناظر بر رفع اختلافات اجتهادي از طرف حاكم. از سوي ديگر با رويكرد الگومحوري عملكرد هم گرايانه اصحاب عقل و نقل و پيشوايان ديني ازجمله سفيان ثوري، شافعي و محمود شلتوت مي‌توان به چگونگي تعامل با اختلافات اجتهادي دست يافت.