لزوم رژيم‌سازي براساس مديريت يكپارچه منابع آب؛ مطالعه موردي: حوضه كُر - ارس

بعد از فروپاشي نظام اتحاديه جماهير شوروي سابق، حوضه كُر - ارس با خلأ مديريت يكپارچه منابع آب مواجه شد. نظام متمركز مديريت آب در سه كشور جديد‌التأسيس جنوب قفقاز شامل: جمهوري آذربايجان، ارمنستان و گرجستان فروپاشيد، تركيه پروژه عظيم«داپ» را روي ارس به اجرا گذاشته و ايران نيز براي جبران كسري سهميه 50 درصدي خود از ارس‌، ضمن احداث سدهاي مشترك با جمهوري آذربايجان، پروژه انتقال آب ارس را براي تأمين همزمان آب شرب تبريز و نجات درياچه اروميه به اجرا گذاشته است.در اين ميان، اگرچه رژيم آبي دوجانبه بجا مانده از دوران شوروي سابق كماكان استمرار يافته و به توافقنامه‌هاي دوجانبه جديد ميان كشورهاي ساحلي گسترش يافته است، اما ازآنجا‌كه ماهيت رودخانه ارس از «مرزي» به «فرامرزي» تغيير يافته است و در پيوند با كُر نظام رودخانه واحدي را تشكيل مي‌دهد و از سوي ديگر تعداد اعضاي كشورهاي ساحلي از سه به پنج افزايش يافته است؛ بنابراين به نظر نمي‌رسد رژيم حقوقي دو‌جانبه بتواند پاسخگوي نيازها و چالش‌هاي كنوني و آتي در حوضه كُر - ارس باشد.مقاله حاضر با بررسي و تحليل چالش‌هاي ناشي از فقدان مديريت يكپارچه منابع آب و رژيم آبي منطقه‌اي در دوره پساشوروي، به اين نتيجه مي‌رسد كه الحاق كشورهاي ساحلي حوضه كُر ارس به كنوانسيون 1997 سازمان ملل و ايجاد رژيم آبي جديد بر‌اساس قواعد 2004 برلين در سطح حوضه مي‌تواند به رفع خلأ‌ها كمك كند و آينده همكاري‌ها را در اين حوضه آبي مشترك تضمين كند.