هژموني سكوت: خوانشي هگلي‌ ـ‌ لاكاني از رابطۀ سكوت و زبان در انديشۀ مولوي

در مقالۀ حاضر مي‌كوشيم در برخي از ابيات و اشعار مولوي رد چيزي را پيدا كنيم كه آن را «هژموني سكوت» مي‌ناميم. طرفداران «هژموني سكوت» زبان را خوار مي‌شمارند و سكوت را بي‌اندازه ارج مي‌نهند و آن را دربردارندۀ نوعي شهود ويژه مي‌دانند كه دسترسي به امر فراسوي زبان را ميسر مي‌سازد. اين نگرش به سكوت و زبان تاريخ دور و درازي دارد و تازه در قرن‌هاي اخير به پرسش گرفته شده است. سعي خواهيم كرد رويكرد «هژموني سكوت» را به‌ميانجي رويكردي هگلي‌ ـ‌ لاكاني خوانش كنيم، رويكردي مدرن كه سكوت و زبان را به يك اندازه ارزشمند مي‌داند و در نهايت سكوت را پديده‌اي صرفاً زباني مي‌داند. خاطرنشان خواهيم ساخت كه اين دو نگرش در دو منطق متفاوت بنياد دارند؛ اولي در قاعدۀ امكان اشرف سهروردي و دومي در منطق پس‌گسترانۀ ايدئاليسم آلماني. پس از بررسي تبعات معرفت‌شناختي و هستي‌شناختي اين دو رويكرد، در نهايت نتيجه خواهيم گرفت كه موضع «هژموني سكوت» موضعي متناقض و ناممكن است.