تحليل نظريه‌هاي ارزش در تطبيق با افعال اخلاقي خداوند

نظريه‌هاي ارزش در پي تعيين معيار خوب و بد براي افعال اخلاقي هستند. به‌رغم تنوعي كه در اين نظريه‌ها وجود دارد هيچ‌يك تاكنون قابليت انطباق بر افعال اخلاقي خداوند را نداشته‌اند. ازآنجاكه معيارهاي ارائه‌شده، همچون انگيزه فضيلت‌مندانه، وظيفه، لذت، سعادت و قرب‌الهي مختص انسان بوده و در مورد سنجش خوب و بد افعال الهي ناكارآمد هستند بايد به دنبال نظريه ارزشي بود كه بر همه فاعل‌هاي اخلاقي، اعم از انسان و خداوند قابل انطباق باشد. در اين نوشتار سعي بر آن است تا پس از بررسي مهم‌ترين نظريه‌هاي ارزش به روش تحليلي، نظريه ارزشي معرفي شود كه بتواند افعال الهي را نيز دربرگيرد. نتايج نشان مي‌دهد نظريه‌هاي فضيلت‌محوريِ فاعل‌مبنا و وظيفه‌گرايي براي سنجش افعال الهي كارايي ندارند. فقط نظريه غايت‌گراي كمال‌گرا ـ كه شامل فضيلت‌محوري غايت‌انگار نيز مي‌شود ـ آن هم با تفسيري خاص، ظرفيت ارائه معيار براي افعال اخلاقي خداوند را دارد. به‌نظر مي‌رسد اگر غايت افعال اخلاقي، «صِرف كمال» در نظر گرفته شود در اين صورت، زماني كه بر اثر فعل اختياري فاعل، كمالي تحقق يافت، غايت اخلاقي حاصل شده است؛ حتي اگر آن كمال براي افرادي غير از خود فاعل باشد. بنابراين، به كمال‌رساندن مخلوقات از جانب خداوند كه خود، كمال محض است عملي اخلاقي به‌شمار مي‌رود.