تبارشناسي: روش - انديشه اي انتقادي و مواجهه اي ديگرگون با گذشته، حال، آينده

در متن حاضر كوشيده‌ايم به بررسي رويكرد تبارشناسانۀ فوكو و كليت پروژۀ انتقادي‌اش درمقام نوعي روش‌ـ‌انديشۀ انتقادي بپردازيم. ويژگي سرشت‌نماي اين روش‌ـ‌انديشۀ انتقادي آن است كه درمقام نوعي استراتژي، به «موضع‌گيري» دگرگونۀ سوژۀ پژوهنده در برابر جهان و پروبلماتيزه‌شدن اكنون مي‌انجامد. بااين‌همه، اين اكنون اكنوني گسسته از گذشته و آينده نيست كه بشود آن را در يك انزواي روش‌شناسانه به بحث نشست. به‌عكس، به يك تعبير مي‌توان يكي از شاخصه‌هاي انتقادي روش تبارشناسي را نگاه همزمانش به گذشته و حال و آينده، آن هم تحت لواي مفهوم «قدرت»، دانست. لذا در متن حاضر، براي تشريح و توضيح همين مدعا سعي نموده‌ايم مواجهۀ فوكو با زمان گذشته، از خلال مقالۀ «نيچه، تبارشناسي، تاريخ»، مواجهه‌اش با زمان حال، از خلال مقالۀ «نقد چيست؟»، و مواجهه‌اش با زمان آينده، از خلال مقالۀ «روشنفكرها و قدرت»، را واكاويم و تأملي نيز داشته باشيم بر مفهوم قدرت كه هر سۀ اين مواجهات را در يك كليت واحد و معنادار گرد هم مي‌آورد و كليد فهم آن در گروي درك اين نكته است كه قدرت فوكويي از حيث هستي‌شناسانه نه به صورت مايملك گروه يا نهادي خاص، بلكه به صورت مناسبات نيرو و در كسوت دستگاه هاي قدرت دانش قابل توجه و پيگيري است؛ دستگاه هايي براي دستكاريِ بدن و از خلال آن، برساخت سوژه اي منقادشده.