تحليل مقوله زيبايي در انديشه مولانا با استفاده از آراي فلوطين

بررسي نسبت ديدگاه‌هاي فلاسفه و نظريه­پردازان با آثار ادبي همواره در كانون توجه پژوهندگان بوده ­است. يكي از اين مقوله­هاي مشترك زيبايي است. از فيلسوفاني كه درباب زيبايي نظرهايي تأمل­برانگيز ارائه ­داده‌اند فلوطين است كه افق­هاي روشني پيش‌روي عرفا و فلاسفه، خصوصاً مولانا، گشوده­ است. در اين پژوهش، مقوله زيبايي، كه از واژه‌هاي پربسامد اشعار مولوي است، با مكتب فكري فلوطين مقايسه شد و هم‌سنگي­ها و ناهمگوني‌هاي ديدگاه آن‌دو در عرصه زيبايي واكاوي شد. برآيند مطالعات آن است كه هردو متفكر به سه نوع زيباييِ حسي، عقلي و شهودي اعتقاد داشتند. آن‌دو، منشأ حقيقي جمال و حُسن را ذات بي­حد و بي­صورت الهي، و زيبايي‌هاي ظاهري و دنيوي را شبحي از آن زيبايي مطلق مي‌دانستند. به‌علاوه، فلوطين و مولانا به وجود دو حس، دو عقل و سه روح معتقد بودند، اما تفاوت‌هايي جزئي در نگرش آنان به مبحث روح وجود دارد. اين تمايز از آنجا ناشي مي­شود كه مولانا ديدگاه حكيمانه فلوطين را با مباني عرفان اسلامي، همچون مكاشفه، ذوق، عشق، وجد، ذوق و... درمي­آميزد و به مقوله زيبايي صبغه عرفاني مي­بخشد