بررسي تغييرات كاربري اراضي بر الگوهاي زماني- مكاني دماي سطح زمين در اراضي شهري با استفاده از داده‏ هاي سنجش‌ازدور و GIS (مطالعه موردي: شهر ايلام)

گسترش سريع شهرها به دليل تغييرات گسترده در كاربري و پوشش سطح زمين اثرات منفي زيادي بر كيفيت زيست‏محيطي در سطح جهان داشته است؛ ازجمله: كيفيت هوا، افزايش دما، تغييرات چشم‏انداز و همچنين تبديل زمين‏هاي كشاورزي به اراضي باير كه منجر به از بين رفتن تنوع زيستي مي‏شود. ازآنجاكه تغييرات كاربري اراضي در سطوح وسيع و گسترده صورت مي‏گيرد. تكنولوژي سنجش از راه دور ابزاري ضروري، كارآمد و با ارزش، جهت پايش تغييرات مي باشد. در اين مطالعه با توجه به اهميت موضوع، بررسي تغييرات كاربري اراضي بر الگوهاي زماني‌ـ مكاني دماي سطح زمين در اراضي شهري در يك دوره زماني 30 ‌ساله (2020 - 1990) با استفاده از تصاوير ماهواره لندسَت و شبيه‏سازي تغييرات با استفاده از مدل شبكه عصبي آرتمپ فازي در شهر ايلام انجام شد. نيز، از سنجنده‏هاي( TM, OLI, ETM) ماهواره لندسَت، ‏‏براي بررسي تغييرات طولي و فضايي (LST) در شهر ايلام استفاده شد. براي تهيه نقشه كاربري اراضي از روش طبقه‏بندي پيكسل پايه براي تمامي دوره‏ها (1990 ـ 1995 ـ 2000 ـ 2005 ـ 2010 ـ 2015 و 2020) و از نرم‏افزار‏هاي( ENVI) و (Ecognitio ) استفاده شد و سپس با الگوي(NDVI) و (LST) تخمين زده شد. نتايج حاصل از پژوهش نشان مي دهد در اكوسيستم شهر ايلام مقادير(NDVI) نسبتاً متوسطي وجود دارد، ميانگين دماي سطح كاربري مسكوني در ماه خرداد نيز برابر با 35.80 درجه سانتي‏گراد مي باشد و ميزان دماي سه كاربري باغ، و كشاورزي و ساير كاربري‏ها (اراضي بدون پوشش) به ترتيب برابر با 32.33 و 37.25 و 38.46 است كه مهم‏ترين كانون كمينه آن مناطق با پوشش سبز و مرتفع هستند و در سطح شهر نيز بلندمرتبه‏سازي و سايه‏اندازي ساختمان‏ها در سطح شهر، استفاده از مصالح با جذب حرارتي كمتر، همچون ايزوگام، و مبلمان و فضاي سبز شهري، و همچنين آلودگي هوا سبب جذب ‏كمتر انرژي مي‏شوند. از طرف ديگر، توزيع فضايي(NDVI) هم‌سو با مقادير (LST) بوده است. با توجه به اين پژوهش، مساحت كاربري‏ها نشان مي‏دهد كه كاربري اراضي مسكوني، در روش شبكه عصبي‌ـ فازي از 19.18 درصد در سال 1990 به 39.35 درصد در سال 2020 رسيده ‏‏است كه نشان‌دهنده رشد و توسعه شهر مي باشد. از سوي ديگر، كاربري باغ از 8.64 درصد در سال 1990 به 3.49 درصد در سال 2020 رسيده كه مي‏توان علت اين كاهش را توسعه فضاي شهري دانست.