كنش دوسويۀ دين و خرد براساس سلسله مراتب ظهور در عوالم هستي در زردشتي متأخر

از مهم‎ترين جلوه‎هاي خرد خداوند، كنش دوسويۀ دين و خرد است. اين پژوهش به‎روش توصيفي تحليلي با بررسي شواهدي از متون زردشتي، درصدد تحليل و ارزيابي رابطۀ متقابل دين و خرد است: خرد خداوند، خيمِ جاودانيِ اوست و دين در گوهر خود، خردمندي خداست. خداوند از راه خرد، آفرينش را بنيان نهاده و فلسفۀ هستي براساس نبرد كيهاني است؛ پيروزي در اين نبرد براساس پيماني است كه خاستگاه‎اش «آسن خرد» ايزدي است و مبارزه هميشگي با افراط و تفريطي كه برآمده از بي‎خردي است. كنش متقابل دين و خرد در زردشتي جلوه‎هاي گوناگوني دارد كه به‎مراتب در عوالم سريان دارد. اين جستار ابتدا كنش‎هاي دوسويۀ دين و خرد در زردشتي را مورد كنكاش قرار داده، آنگاه با تحليل اين جريان‎ها به‎اين نتيجه نائل شده‎ است كه بنياد همه آنها، همه‎آگاهي اورمزد مي‎باشد كه سبب سازگاري دين و خرد است. با ژرف‎نگري اين مؤلفه‎ها به‎آغاز اصلي (خرد خداوند) باز مي‎گرديم كه گواه حقيقي آن در آدمي، دادگري يا خرد ايزدي داشتن (yazadān-xradīs) است كه عالي‎ترين تجلي خرد اوست.