بررسي تطبيقي رفق و مدارا در سيره نبوي و كاربست آن در حكومت علوي با تأكيد بر منابع روايي مذاهب اسلامي

رفق و مدارا از جمله اركان جامعه اخلاقي و اخلاق اسلامي مي‌باشد كه به سبب زيست اجتناب‌ناپذير انسان در تعامل با ديگران، به عنوان راهكار ديني و كارآمد اجتماعي، موجب تسهيل در روابط مي‌گردد. سفارش مكرر به رفق و مدارا در آيات قرآن كريم، گفتار و كردار رسول‌الله(ع) و اميرمؤمنان(ع) مشاهده مي‌شود كه نتايجي نظير افزايش روزي و بركت، گشايش سختيها، نيل به اهداف، سلامتي دين و دنيا، نيل به موفقيت و حكمت را به دنبال خواهد داشت. اين پژوهش درصدد است تا ضمن تبيين اهميت رفق و مدارا در فرمايشات ثقلين به بيان پيشبرد، پيامد و كاربست آن در سيره نبوي(ص) و تطابق آن با حكومت علوي(ع) بپردازد و به اين پرسشها پاسخ دهد كه اولاً در سيره حكومتي پيامبر(ص) مهم‌ترين موارد رفق و مدارا كدام بوده است؟ ثانياً رفق و مدارا در سيره حكومتي امام علي(ع) چه ميزان تطابق و كاربستي را با سيره نبوي(ص) دارد؟ در اين نوشتار،‌ با استفاده از روش توصيفي ـ تحليلي، ضمن ارائه معنايي دقيق و جامع از مفهوم «رفق و مدارا» و مؤلفه‌هاي آن، با مطالعه منابع روايي و تاريخي معتبر فريقين، نوع زيست سازوارانه رسول‌الله(ص) با هفت گروه مختلف شامل «محاربان»، «باغيان»، «امتناع كنندگان از بيعت»، «مخالفان»، «توهين‌كنندگان»، «عاملان و قاصدان ترور» و «پيروان اديان و مذاهب و اهل ذمه» بررسي شده و مهم‌ترين شيوه‌ها و دستورالعملهاي ايشان در اين موارد شناسايي و تبيين گرديده و ميزان تطابق هريك از اينها، با رفق و مدارا در سيره حكومتي امام علي(ع) نيز بررسي شده است. نتايج پژوهش بيانگر آن است كه در تمامي موارد مذكور مشابه اين نوع از مدارا و رفتار به مصداق روايت «حَذْوَ النَّعْلِ بِالنَّعْلِ» را در سيره و حكومت اميرمؤمنان(ع) نيز شاهد هستيم.