تأثير زمينۀ فرهنگي‌اجتماعي بر پيش‌فرض‌هاي مفسّر؛ موردكاوي تفسير مفسّران اندلسي از آيات ولايت

شناخت شرايط حاكم بر روزگار تدوين تفاسير قرآن، امري مهم و شايستۀ درنگ است. در اين ميان تأثيرپذيري مفسّران اندلس از فضاي اموي حاكم بر جغرافيا و فرهنگ آن ديار و انعكاس آن در چگونگي بهره‌گيري آنان از گزارش‌هاي تاريخي و روايات تفسيري، مورد پژوهش اين تحقيق است. پژوهش حاضر، با جمع‌آوري داده‌هاي كتابخانه‌اي و روش پردازش توصيفي‌تحليلي، به ارزيابي كيفي تأثيرپذيري شماري از مفسّران اندلسي، يعني ابن‌عطيه، قرطبي، ابن‌جُزَي كلبي و ابوحيان، در بستر اعتقادي و اجتماعي حاكم بر مغرب اسلامي در تفسير آيات ولايت پرداخته است. يافته‌هاي تحقيق نشان مي‌دهد كه خاستگاه اموي مفسران يادشده، زمينه‌ساز برداشت‌هاي ناقص و يك‌سويۀ آنان از آيات ولايت و در نظر نگرفتن حجم قابل‌توجهي از روايات فريقين در تفسير اين آيات شده است. اين مفسرّان، با بهره‌گيري از فضاپردازي و دامن زدن به گزارش‌هاي تاريخي نامرتبط با فضاي نزول آيه، تأكيد حداكثري بر مسائل ادبي در تفسير و چشم‌پوشي از ديگر احاديث تفسيري مشهور و مرتبط با آيه، تفسيري همسو با مبناي اعتقادي و نظري خويش ارائه كرده‌اند.