آيا ملاصدرا از بعد چهارم عدول كرده است؟

امروزه در جهان اسلام، بسياري معمولاً بعد چهارم رايج را، يعني اين‌كه هركدام از زمان‌ها و امور زماني گذشته و آينده ثابت در جاي خود قرار دارند، به ملاصدرا نسبت مي‌دهند و در آثار او ريشه‌يابي مي‌كنند؛ ولي پژوهش حاضر نشان خواهد داد او از بعد چهار پيشينيان عدول كرده است. او گرچه در شرح الهداية الاثيرية به تلخيص و به‌نوعي تكرار بعضي از نكات ميرداماد پرداخته است، به‌جز شرح الهداية در ساير آثار خود به بعد چهار رايج نپرداخته و هيچ عبارت صريحي به‌سود بعد چهار به‌ كار نبرده است تا بتوانيم چهاربعدگروي را به او نسبت دهيم؛ حتي اين‌كه امروزه در ريشه‌يابي بعد چهار رايج كنوني معمولاً بي‌درنگ به حركت جوهري صدرا و تعبير «امتداد» درمورد طبيعت‌هاي جسماني پاي ‌مي‌فشرند نيز هيچ ارتباطي به بعد چهار رايج كنوني ندارد؛ بلكه قرائن نشان مي‌دهد ملاصدرا، به‌جز شرح الهداية ، در ساير آثار خود از بعد چهار پيشينيان عدول كرده است؛ بنابراين، اين پژوهش در ادامه خواهد كوشيد اين عدول را بررسي كند.