شأن دين در مقابل اخلاق در فلسفة كانت؛ نگاهي نقادانه به تفسير تحويل‌گرايانه از نسبت دين و اخلاق در فلسفة كانت

تكية كانت در فلسفة نقادي خود به برخي مباني عقل‏ عملي، همانند جاودانگي نفس و وجود خداوند و در رأس همة آن‏ها خير اعلي به‏ مثابة غايت قصواي اخلاق، با دو مؤلفة اساسي‏اش، يعني فضيلت و سعادت، مُهر تحويل مطلق دين به اخلاق را بر پيشاني فلسفة او زده است. مطابق اين نگرش گويي كانت كل دين را به اخلاق فرومي‏كاهد و از هيچ جنبه‏اي از دين ‏جز جنبة اخلاقي آن دفاع نمي‏كند و وجود ساير جنبه‏ها و ابعاد را زائد مي‏داند. در حالت ضعيف‏تر، فلسفة كانت با مُهرنشان معتدل‏تري از فروكاهي با عنوان تحويل تفسيري دين به اخلاق روبه‌روست. مقالة حاضر مي‏خواهد با تكيه بر اقسام مختلف تحويل‏گرايي نشان دهد كه در نظام فكري و فلسفي كانت اگرچه دين يك عنصر ضروري تكميل‏كنندة هدف غايي اخلاق است، خود كانت براي دين شأني غير از اخلاقي ‏بودن نيز قائل است. بنابراين، اين دو قرائت رايج از نسبت دين و اخلاق در فلسفة كانت خالي از دشواري نيست.