طراحي الگوي نظام ياددهي-يادگيري تركيبي در دانشگاه: تبيين ابعاد و مؤلفه‌ها

پيشينه و اهداف: رويكرد يادگيري تركيبي به معناي به‌كارگيري محيط يادگيري چهره به چهره همراه با ظرفيت‌هاي محيط الكترونيكي، شناخته مي‌شود. اين رويكرد، به دليل مزاياي چشمگيري كه با جبران معايب دو محيط يادگيري حضوري و الكترونيكي به همراه دارد، بيش از 15 سال است توجه پژوهشگران را به خود جلب كرده است. اما امروزه، پس از شيوع اپيدمي كوويد 19 در دنيا، به يك انتخاب ضروري نه تنها براي پژوهشگران كه براي مديران و صاحبان كسب و كارها از جمله نظام‌هاي آموزشي، مبدل گرديده است. از اين رو، پژوهشگران در سراسر جهان بيش از پيش درصددند تا بهترين راه‌هاي بهره‌مندي از مزاياي هر دو رويكرد چهره به چهره و الكترونيكي را در قالب الگوهاي يادگيري تركيبي براي نظام آموزشي، از جمله دانشگاه‌ها ارائه دهند. بنابراين، پژوهش حاضر با هدف تبيين ابعاد و مؤلفه‌هاي الگوي نظام ياددهي-يادگيري تركيبي در دانشگاه، انجام شده است.روش‌ها‌: روش پژوهش كيفي نظريه، برخاسته از داده‌ها و از نوع نوخاسته بود. ميدان پژوهش، شامل 15 نفر از مدرسان دانشگاه‌ها بوده كه از طريق نمونه‌گيري هدفمند و براساس ملاك‌هاي از پيش تعيين‌شده، انتخاب شدند. ملاك انتخاب خبرگان، شامل «عضو انجمن يادگيري الكترونيكي و بيش از 5 سال حضور فعال در اين عرصه» و «صاحب آثار برجسته‌ علمي و سابقه‌ تجربه‌ عملياتي در حوزه‌ يادگيري الكترونيكي»، بوده است. به منظور گردآوري يافته‌ها از مصاحبه‌ نيمه ساختار يافته، استفاده گرديد و تا رسيدن به اشباع نظري، ادامه يافت. تحليل يافته‌ها، با روش تحليل محتوا در سه مرحله‌ كدگذاري باز، محوري و انتخابي انجام شد. ميزان اعتبار يافته‌هاي پژوهش با استفاده از چهار معيار لينكلن و گوبا شامل اعتبارپذيري، تأييدپذيري، انتقال‌پذيري و قابليت اطمينان؛ و پايايي آن، توسط كدگذاري مجدد و دو كدگذار مورد بررسي قرار گرفت.يافته‌ها: نتيجه‌ تحليل يافته‌ها منجر به شناسايي 219 عبارت كليدي گرديد، سپس در قالب 29 مؤلفه‌ اصلي شامل مديريت تغيير، حمايت مديران ارشد، برنامه‌ راهبردي، برنامه‌ عملياتي، جذب، توسعه، نگهداشت، منابع فني، منابع مالي و كالبدي، منابع اطلاعاتي و دانشي، راهبردهاي تدريس و سناريونويسي، تعامل، بسته‌ منابع درسي، ارزيابي از دانشجو، باور و نگرش مورد نياز ذينفعان، مهارت مورد نياز ذينفعان، دانش مورد نياز ذينفعان، نگرش‌هاي مشترك، ارزش‌هاي مشترك، معاني و مفاهيم مشترك، پشتيباني روانشناختي، پشتيباني فرايندي و پداگوژيكي، پشتيباني فني، ارتباطات درون دانشگاهي، ارتباطات برون دانشگاهي، ارزيابي، نظارت، حفظ مالكيت معنوي، احترام به حريم خصوصي، دسته‌بندي شد و در نهايت، 11 عامل از جمله رهبري تحول‌آفرين، برنامه‌ريزي، مديريت سرمايه انساني، تأمين منابع، مديريت فرايند ياددهي- يادگيري، شايستگي‌هاي مورد نياز ذينفعان، فرهنگ‌سازي درخصوص رويكردهاي نوين، نظام پشتيباني از ذينفعان اصلي و دروني، ارتباطات درون و برون دانشگاهي، نظام ارزيابي و تضمين كيفيت دانشگاه، و ملاحظات اخلاقي به منظور پياده سازي رويكرد تركيبي در دانشگاه، به دست آمد.نتيجه‌گيري: نتايج حاصل از اين پژوهش، مي‌تواند راهنماي عملي براي مديران ارشد دانشگاه‌ها و مؤسسات آموزشي عالي به منظور پياده‌سازي رويكرد يادگيري تركيبي در نهادهاي مذكور، به ويژه دانشگاه‌هاي سطح يك باشد؛ تا بدين‌وسيله بتوانند خود را با آخرين تغييرات، به ويژه تحولات نوين در خصوص رويكردهاي نظام ياددهي-يادگيري، همسو نگاه داشته، در راستاي پرورش دانشجوياني با صلاحيت‌ها و شايستگي‌هاي مورد نياز جامعه و بازاركار، عملكردي اثربخش داشته باشند و بتوانند تهديد استفاده از محيط الكترونيكي را به فرصتي براي ايجاد تحول در رويكردهاي آموزشي و استقرار نظام يادگيري تركيبي با استفاده از محيط برخط، تبديل كنند.