نقش زهد در كوچك سازي تنيدگي حاصل از سختي ها بر اساس آيات و روايات

The role of Zuhd in minimizing the stress resulting from hardships based on the pattern of Zuhd in Quranic verses and Hadiths

تنيدگي يكي از نخستين تنش هاي رواني است كه افراد در معرض رنج هاي طبيعي و حوادث ناگوار، آن را تجربه مي كنند. از جمله واكنش هاي شناختي منفي در مقابله با اين رنجها، «بزرگ سازي» آن است. هدف اين پژوهش تبيين نقش زهد در كوچك سازي تنيدگي حاصل از رنج بر اساس آيات و روايات بود. بدين منظور، از دو روش فهم عمومي متون ديني با رويكرد روانشناختي و فهمِ روانشناختي متونِ ديني استفاده شد. بر اين اساس، به ترتيب، خانواده حديث، اطمينان از صدور و اعتبار احاديث، لغت شناسي زهد، مفهوم شناسي آن مبتني بر آيات و منابع روايي، و سرانجام چرايي و چگونگي نقش زهد در كوچك سازي سختي ها با تأكيد بر تنيدگي ناشي از اين بلايا و رنج ها بررسي شد. يافته ها نشان داد روايات مورد استناد، از اعتبار سند و منبع مناسبي برخوردارند. نتايج مفهوم شناسي زهد حاكي از آن بود كه زهد از 10 مؤلفه، شامل شناخت حقايق و باطن، باور به فناپذيري دنيا، ظرفيت تمايز و تشخيص، خودمهارگي، دلبستگي خداسو، آينده نگري آخرت سو، جهت دهي تمايلات و خواسته ها، آرامش، بردباري و روابط اجتماعي همدلانه تشكيل شده است. چگونگي تأثير زهد در سبك سازي رنج، با الگوي «دلبستگي خداسو» تبيين شد كه اين مدل خود از دو خُرده سيستم «معرفت» و «مهار» تشكيل شده است.

People faced with natural sufferings and adverse happenings will experience stress. On negative, cognitive reaction to such sufferings is “magnification”. The purpose of this study was to explain the role of Zuhd in minimizing the stress of suffering based on a conceptual model of asceticism in Islamic sources. For this purpose, two methods were used: general understanding of religious texts with psychological approach, and psychological understanding of religious texts. The hadith family; ensuring the issuance and validity of hadiths; vocabulary of Zuhd in words; its semantics based on Qoranic verses and Hadith sources; and the why and the how of the role of Zuhd in minimizing the difficulties were investigated with emphasis on the stress caused sufferings and disasters. Findings showed that the hadiths were valid with reliable sources. The results of semantic analysis of asceticism indicated that Zuhd consists of 10 components: knowledge of facts and inwardness; belief in mortality of the world; capacity to distinguish and identify; self-control; attachment to God; otherworldly futurism; orientating desires and wishes; calmness; empathetic social relationships. With a model of attachment to God, we explained how Zuhd make suffering tolerable; this model consists of two subsystems: knowledge and control.