بررسي بازنمود ايدئولوژي در گفتمان شعري «الأرض و الجرح الذي لا‌ينفتح» أمل دنقل بر اساس مربع ايدئولوژيك ون‌دايك

زبان در تمام عرصه‌هاي زندگي جوامع بشري نمود دارد و از ديرباز در تمام سطوح زندگي بشر سامان دهندۀ روابط ميان انسان ها و زيربناي شكل‌گيري مناسبات، منعكس‌كنندۀ باور، ديدگاه و تجربيات ميان انسان ها بوده است. تحليل انتقادي گفتمان كه در بستر انديشه هاي جامعه شناسي تكوين يافته، رويكردي اجتماعي به زبان دارد و به بررسي سازوكارهاي آن از خلال بافت سياسي و اجتماعي مي پردازد و در پي آشكارسازي روابط پنهان اجتماعي است. جستار پيش‌رو با تكيه بر روش توصيفي- تحليلي و در نظر گرفتن نظريۀ اجتماعي- شناختي ون‌دايك به گفتمان كاوي قصيدۀ «الأرض والجرح الذي لاينفتح» أمل دنقل- شاعر ملتزم به جامعۀ عرب -پرداخته لذا اين پژوهش با كاربست اركان مربع ايدئولوژيك، قصيده را گفتماني سياسي- اجتماعي در نظر مي گيرد و آن را سازه اي اجتماعي مي پندارد و به دنبال كشف نابرابر اجتماعي و ويژگي هاي منفي گفتمان مسلط در راستاي بازتعريف معاني و اقناع مخاطب و تبيين ايدئولوژي شاعر است. از اين‌رو گفتمان شعري را نوعي كنش مي داند كه به‌طور اجتماعي شكل‌گرفته است و به جاي آنكه آن را نوعي هماهنگي آرماني و زيبايي‌شناختي بداند آن را نمونه اي از نهاد ادبي متغيري پنداشته كه به‌واسطه واژگان نشان‌دار، شاخص گذاري، ساخت هاي نحوي، كاربردهاي بلاغي اعم از استعاره و مجاز و...به قطبيت سازي دست‌زده و هژموني گفتمان مسلط را درهم مي شكند و با اين كار توزيع نابرابر قدرت در جامعه كنوني را بازمي‌تاباند و به چالش مي كشد و در نتيجه مشخص گرديد كه شاعر در اين قصيده، بيشتر تكيه‌بر غيريت‌سازي مي‌كند تا چهرۀ اسرائيل و ساير استعمار‌گران و دشمنان داخلي (حاكم عربي) را به مردم جامعه‌اش بنماياند و ايدئولوژي مبارزه را در ذهن مخاطب نهادينه كند و در تلاش است مخاطب را معطوف به واقعيت و جهاني كه هست كند نه دنيايي كه شاعر مي‌خواهد بسازد پس اين سروده همزاد يا معادل رمزآلودي است براي حوادثي كه در اين زمان رخ‌داده است