واكاوي معناشناختي مفهوم عدالت اجتماعي در قرآن كريم با تكيه بر مبحث هم‌نشين هاي معنايي

هم‌نشيني يكي از ابزارهاي معني‌شناسي است كه مي‌تواند براي بررسي دقيق معنا توسط تحليل گران كلام مورد استفاده قرار گيرد. در فرايند هم‌نشيني، ارتباط واژه‌ها با يكديگر درون جمله و متن مورد توجه قرار مي‌گيرد و معناي هر واژه از طريق واژه‌هاي هم‌نشين آن يافت مي‌شود كه به اين ترتيب معناي دقيق‌تري از واژه‌ها و در نتيجه جمله و متن به دست مي‌آيد. يكي از موضوعات مهم در قرآن كريم، مسئلۀ «عدالت» است كه سزاست با توجه به جايگاه و اهميت آن در جامعۀ انساني، به طور دقيق مورد بررسي قرار گيرد. هر چند تاكنون پژوهش‌هاي زيادي در اين زمينه انجام گرفته؛ اما براي رسيدن به معنايي دقيق‌تر از عدالت در قرآن، بهتر است از ابزارهاي موجود در علم معني‌شناسي بهره ببريم؛ لذا بر آن شديم تا با استفاده از ابزار «هم‌نشيني» به بررسي چند آيه در حوزۀ عدالت در قرآن كريم بپردازيم. نتايج حاصل از پژوهش نشان مي‌دهد كه عدالت يكي از موضوعات مهم در جامعه و مورد تأكيد خداوند است و خواستۀ خداوند اين است كه مؤمنان، متصف به اين صفت بوده و در برپايي آن كوشا باشند و نيز اينكه اجراي عدالت در جامعه منوط به پايبندي به يك سري از رفتارها مانند پايبندي به حق، عدم باندبازي و... و دوري از بعضي از رفتارهاي مانند پايمال كردن حق ديگران و ... است. در چهار آيۀ معرفي‌شده در اين مقاله، به منظور معرفي اجمالي آيه، ابتدا معناي آيه و معناي معجمي واژگان ذكر مي‌گردد، سپس هم‌نشين‌هاي معنادار و مرتبط با هدف آيه مورد بررسي قرار مي‌گيرد.