بررسي كهن‌الگوهاي يونگ در نمايشنامه عاشورايي معاصر(مورد پژوهي نمايشنامه الحر الرياحي)

نقد آثار ادبي مبتني بر نقد كهن‌الگويي، يكي از انواع نقد روان‌شناختي است كه بر اساس نظريات كارل گوستاو يونگ مطرح‌شده است. وي فراورده‌هاي ناخودآگاه جمعي را نمونه‌هاي كهن‌الگو مي‌داند كه در مواردي چون خويشتن، سايه، آنيما، آنيموس و. ظهور مي‌يابد؛ نمود جنبه‌هاي روحي و رواني شخصيت‌هاي نمايشنامه و جايگاه ناخودآگاه دروني در نمايشنامه الحر الرياحي سبب شد، نوشتار حاضر با هدف تحليل كهن‌الگوهاي موجود در اين اثر مبتني بر نظريات يونگ و با بهره‌گيري از روش توصيفي- تحليلي با نگرشي جديد اين اثر عاشورايي را مورد مطالعه قرار دهد. كهن‌الگوي خويشتن، سايه، عنصر مادينه (آنيما) و كاربست رنگ‌هاي متفاوت از جمله كهن‌الگوهاي موجود در اين نمايشنامه است. تحليل نمايشنامه الحر الرياحي بر اساس نظريه يونگ يكي از راه‌هاي نفوذ و درك عميق محتواي نمايشنامه است و آگاهي از ناخودآگاه شخصيت‌هاي نمايشنامه سبب شناخت اسرار نهفته و مفاهيم عميق اين نوع آثار مي‌شود. از ميان كهن‌الگوهاي به كار رفته در اين نمايشنامه مي‌توان به خويشتن و سايه اشاره نمود كه تقابل دو حالت رواني در اين نمايشنامه بيانگر تقابل اين دو كهن‌الگوست. حر رياحي نمادي از خودآگاهي و بيداري (خويشتن) است و شمر بن ذي‌الجوشن نمادي از غفلت و تسليم‌شدگي (سايه) در برابر نفس است، يعني تقابل خوبي و بدي يعني آنچه در تمام جهان مورد توجه مذاهب متعدد بوده است. كهن‌الگوي رنگ نيز در اين نمايشنامه جلوه‌گر درون شخصيت‌هاي نمايشنامه است. بهره‌گيري از رنگ سياه براي بيان مفاهيم خاصي چون كدورت و دشمني به كار گرفته شده است  كه كهن‌الگوي سايه  با آن مكرر درگير است و رنگ سفيد القاگر مفهوم پاكي و معصوميتي است كه در  بيان حالات مرتبط با كهن‌الگوي خويشتن  مشاهده گرديده و در نهايت رنگ سرخ تجلي حياتي هميشگي و جاوداني وصف ناپذير است كه در خون پاك امام حسين عليه‌السلام معنا مي‌يابد