تحليل نشانه‌شناختي قصيده الحزن صلاح عبد‌الصبور بر اساس ديدگاه مايكل ريفاتر

در نشانه شناسي معاصر در حوزۀ مطالعات روايت‌شناسي اگر نام هايي چون پراپ، گريماس، تودوروف، ژنت و بارت وجود دارد، در عرصۀ شعر بايد مايكل ريفاتر را يكي از نظريه‌پردازان روشمند دانست. ريفاتر در سير انديشه ها و نظريه هايش از «سبك‌شناسي ساختاري» به‌سوي نشانه‌شناسي شعر و توليد متن روي مي آورد و در اين راستا نشانه ها و عناصر ايجادكنندۀ ادبيت متن شعري را ارائه مي دهد. در نظريۀ ريفاتر دو شيوۀ خوانش مطرح است: خوانش اكتشافي يا خطي و خوانش نشانه شناختي يا پس‌نگر كه خواننده از طريق آن ها، پس از بررسي عناصر ادبيت متن يعني نادستوري ها (دستورگريزي)، منظومه‌هاي توصيفي، انباشت ها (ترادف ها) و هيپوگرام (تصوير كليشه اي كه از طريق كل شعر در ذهن خواننده القا مي شود)، به ماتريس يا شبكۀ شعر دست مي يابد كه همان گزارۀ بنيادي شعر است و اسباب وحدت را فراهم مي‌كند. در اين مقاله با استفاده از روش توصيفي- تحليلي، پس از خوانش اكتشافي و خوانش نشانه شناختي قصيده الحزن به اين نتيجه رسيديم كه عناصر نشانه‌شناختي بر مبناي ديدگاه ريفاتر، در خوانش سطح نشانه‌شناختي قصيده الحزن عبدالصبور به‌خوبي مي‌تواند ايفاي نقش‌كند؛ قصيده الحزن از ‌لحاظ واژگاني و نحوي نا‌دستوري‌هاي اندكي دارد، ولي ازلحاظ معنايي نادستوري هاي زيادي دارد كه از‌طريق تشبيه، استعاره و كنايه خود‌نمايي مي‌كنند. از سوي ديگر منظومه‌هاي توصيفي، انباشت ها، هيپوگرام و نهايتاً ماتريس متن، همگي در كنار هم موضوعات كليدي شعر را به‌تصوير مي‌كشند و وحدت شعري را محقق‌مي‌سازند