تحليل مفهوم و ابعاد «قانون» در پرتو انديشه‌هاي شهيد آيت الله دكتر بهشتي

«قانون» پايه و اساس ايجاد يك نظام‌ حقوقي محسوب مي‌گردد. از عصر مشروطه تاكنون، همواره متفكران و انديشمندان مسلمان تلاش خود را مصروف اين امر داشته‌اند تا قانون و مسائل مرتبط با آن را مورد كنكاش قرار داده و نسبت ميان تقنين و تشريع را بررسي نمايند. در بين اين انديشمندان، ديدگاه‌هاي شهيد سيد محمد بهشتي به دليل توانمندي بالاي علمي و فقهي و نيز ايفاي نقشي فعال در تدوين قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران از جايگاه ارزنده‌اي برخوردار است. پژوهش پيش‌رو با استفاده از روش توصيفي تحليلي در پي پاسخ به اين پرسش است كه قانون و مسائل مرتبط با آن از چه جايگاهي در انديشه شهيد بهشتي برخوردار است؟ نتايج حاصل از اين پژوهش نشان مي‌دهد كه از نظر شهيد بهشتي، وجود «قانون» در جامعه براي مديريت آن ضروري بوده و صرفاً عامل «تربيت» نمي‌تواند جامعه را به سعادت واقعي برساند و به همين جهت ايشان قانون را قاعده‌اي الزام آور از سوي يك منبع داراي قدرت مي‌دانند كه تكاليفي براي جامعه وضع مي‌كند كه در صورت سرپيچي افراد از آن، مشمول مجازات خواهند بود. از نگاه ايشان قانون بر تمامي روابط ميان افراد حاكم بوده و همگان در مقابل آن به شكل برابر خواهند بود و نيز در نگاه وي، قانون به سه قسم استبدادي، ملي و جهاني تقسيم مي‌شود. ايشان بر اين اعتقاد است كه نسبت قانون و آزادي در جامعه اسلامي بدين نحو است كه قانون، حدود آزادي را معين مي‌كند و روند تقنين در نظام اسلامي عرصه تلاقي مكتبي‌بودن و مردمي‌بودن است و در روند نگارش قوانين بايد به سه اصل مهم حاكميت اسلام، رعايت مصالح عمومي جامعه و عدالت محوري توجه شود.