ارزيابي تمايزي مرزه رشينگري (Satureja rechingeri Jamzad) و مرزه خوزستاني (Satureja khuzistanica Jamzad) با استفاده از صفات ريخت‌شناختي، فيتوشيميايي و مولكولي

با توجه به قرابت ظاهري و تشابه خواص برخي گياهان دارويي، شناسايي دقيق‌تر آنها به كمك روش‌هاي مختلف ضرورت دارد. بر اين اساس در پژوهش حاضر به مطالعه و مقايسه مرزه رشينگري (Satureja rechingeri Jamzad) و مرزه خوزستاني (S. khuzistanica Jamzad) به لحاظ خصوصيات ريخت‌شناختي، فيتوشيميايي و مولكولي پرداخته شد. بذرهاي مرزه رشينگري و خوزستاني به‌ترتيب از استان‌هاي ايلام و لرستان جمع‌آوري شدند و پس از شناسايي علمي، در گلخانه پژوهشي مؤسسه تحقيقات جنگل‌ها و مراتع كشور كاشته شدند. سپس نشاءها به مزرعه تحقيقاتي مؤسسه مذكور براساس آزمون t (n=3) منتقل شدند. چندين صفت مهم ريخت‌شناختي ازجمله طول گل‌آذين، طول ميانگره ساقه گل‌آذين، طول و قطر كاسه گل، طول سه دندانه بزرگ و دو دندانه كوچك، طول و قطر جام گل، طول پرچم، طول كلاله، طول و عرض برگ اندام رويشي، طول و عرض برگك، قطر ساقه، ارتفاع بوته، تعداد شاخه اصلي و فرعي، بزرگ‌ترين و كوچك‌ترين قطر تاج پوشش و طول و عرض برگ اندام زايشي ‌در مرحله گلدهي كامل در سال سوم كاشت اندازه‌گيري شد. از سرشاخه‌هاي گلدار گياهان در سال سوم كاشت به روش تقطير با آب اسانس‌گيري شد. بازده اسانس‌ها محاسبه و با استفاده از كروماتوگراف گازي فوق سريع (GC-FID) و كروماتوگراف گازي متصل به طيف‌سنج جرمي (GC/MS) تركيب‌هاي تشكيل‌دهنده آنها شناسايي شد. از روش باركدگذاري DNA و نشانگر ITS به‌منظور مطالعات مولكولي روي اين دو گونه مرزه استفاده شد. نتايج نشان داد، اين دو گونه از نظر تمامي صفات ريخت‌شناختي مورد بررسي اختلاف معني‌دار (P 0.01) با يكديگر نداشتند. 13 تركيب مشترك در اسانس اين دو گونه مرزه شناسايي شد. اسانس مرزه رشينگري و خوزستاني به‌ترتيب شامل 88.6% و 89.5% كارواكرول بود. بازده اسانس مرزه رشينگري 3.13% و مرزه خوزستاني 3.04% بدست آمد. اين دو گونه 100% تشابه نوكلئوتيدي با يكديگر داشتند و از قرابت بالايي با گونه S. bachtiarica (98%) برخوردار بودند. بر اين اساس به احتمال زياد مرزه رشينگري و خوزستاني نه تنها گونه‌هاي مستقل از يكديگر نيستند بلكه ممكن است اكسشن‌هاي مختلف يك گونه باشند.