مقايسه ديدگاه سيد مرتضي با زمخشري در معناي «... أَمَرْنَا مُتْرَفِيهَا فَفَسَقُوا ...» آيه16 سوره اسراء

دريافت معناي آيات قرآن منوط به داشتن علوم و مقدمات متعددي است كه گاه بدون آن‌ها، در بدو امر برخي شبهات يا تناقض‌ها ايجاد مي‌شود. يكي از آن‌ها آيه 16 سوره اسراء است. پژوهش حاضر با روش توصيفي _ تحليلي بر آن است معنا و تفسير {... أَمَرْنَا مُتْرَفِيهَا فَفَسَقُوا ...} را كه با اختلاف نظر مواجهه شده، بررسي كند. با محوريت نظر تفسيري سيد مرتضي؟ره؟ مي‌توان دريافت: 1. اراده هلاكت محقق نمي‌شود مگر به هلاكت حسن و قبيح؛ مانند اين‌كه بگوييم امر كرديم او را به خير، اما او عصيان كرد (امرته فعصي)، مأمور به محذوف است، هرچند بعد از كلمه «امرنا» «فسق» واقع شده است؛ 2. متعلق «امرنا» طاعت است، زيرا اگر «فسق» باشد، بايد پاداش داده مي‌شدند، نه عقاب. واژه «امرنا» را به سه حالت قرائت كرده‌اند كه در هر حالت معناي خاصي دارد؛ 3. «امَرْنا مُتْرَفِيها» صفت «قريه» است؛ يعني هر گاه بخواهيم قريه‌اي را كه طبقه مرفه آن را امر كرده‌ايم و آن‌ها نافرماني كرده‌اند، هلاك كنيم، بنابراين جواب «اذا» محذوف است و نيازي هم به آن نيست؛ 4. «اراده» در معناي مجازي به كار رفته است كه در زبان عرب مجاز و استعاره و آرايه‌هاي ادبي زيادي به كار مي‌برند؛ 5. در آيه تقديم و تأخير صورت گرفته و اگر شرط و جواب شرط جابه‌جا شود، تغييري در حكم ايجاد نمي‌شود.