بهبود كيفيت بذرهاي طبقه مادري حاصل از ارقام ذرت (Zea mays L.) رشد يافته در خاك شور با تلفيق بيوچار، قارچ مايكوريزا و محلول‏پاشي سيليسيم

مقدمه: بذر مهم‏ترين نهاده بخش كشاورزي است كه زمينه ازدياد، بقا و گسترش گياه را فراهم مي‏كند. بنابراين شناخت عوامل تاثيرگذار بر توليد بذر و كيفيت آن در مراحل توليد و برداشت داراي اهميت زيادي است. گزارش هاي قبلي نشان مي دهند كه كاربرد تركيب هاي اصلاح‌كننده خاك مانند بيوچار، قارچ مايكوريزا آربوسكولار و محلول‏پاشي سيليسيم، مي‏توانند سبب بهبود شاخص‏هاي جوانه‎زني در بذرهاي توليد شده تحت شرايط تنش‌هاي محيطي به ويژه تنش شوري شوند. آزمايش‌هايي كه تا كنون به منظور بررسي اثر بيوچار، قارچ‌ مايكوريزا و محلول‌پاشي سيليسيم بر رشد گياه و تحمل به تنش شوري انجام شده است، بيش تر در مورد كاربردهاي منفرد هر يك از اين اصلاح‌كننده هاي خاك بوده است و شواهد كمي از اثرات هم‏افزايي آنها به ويژه براي گياهان رشد يافته تحت شرايط خاك شور وجود دارد. هدف از اين آزمايش، بررسي اثرات هم‏افزايي بيوچار، قارچ مايكوريزا آربوسكولار و محلول‏پاشي سيليسيم بر بهبود كيفيت بذرهاي طبقه مادري ارقام ذرت تحت شرايط خاك شور بود.مواد و روش ‏ها: اين آزمايش به صورت فاكتوريل در قالب طرح بلوك‏هاي كامل تصادفي با سه تكرار در شهرستان فسا، استان فارس، در سال 1399 در يك مزرعه تحقيقاتي با هدايت الكتريكي 6.01 دسي زيمنس بر متر انجام شد. عامل اول سه رقم ذرت شامل رقم زودرس 370، رقم ميان رس 604 و رقم ديررس 704 و عامل دوم منابع اصلاح كننده خاك در هشت سطح شامل بدون كاربرد مواد اصلاح كننده به عنوان شاهد، بيوچار، قارچ مايكوريزا آربوسكولار، محلول‏پاشي سيليسيم، بيوچار+ قارچ مايكوريزا آربوسكولار، بيوچار+ محلول‏پاشي سيليسيم، قارچ مايكوريزا آربوسكولار+ محلول‏پاشي سيليسيم و بيوچار+ قارچ مايكوريزا آربوسكولار+ محلول‏پاشي سيليسيم) بود. صفات اندازه گيري شده نيز شامل غلظت عناصر سديم و پتاسيم، ميزان فعاليت آنزيم آلفا و بتا آميلاز و شاخص هاي جوانه زني بذر و رشد گياهچه بودند. تجزيه هاي آماري شامل تجزيه واريانس و مقايسه ميانگين ها با آزمون چند دامنه اي دانكن در سطح احتمال پنج درصد با استفاده از نرم افزار SAS نسخه 9.1 انجام شد.يافته‏ هاي تحقيق: نتايج اين آزمايش نشان داد كه غلظت سديم گياهچه در رقم 704 در تيمار تلفيق بيوچار+ قارچ مايكوريزا + محلول پاشي سيليسيم در مقايسه با شاهد كاهش 31 درصدي نشان داد. كاربرد تيمارهاي اصلاح كننده خاك به تنهايي و تلفيق آنها با هم سبب كاهش نسبت سديم به پتاسيم، هدايت الكتريكي بذر و افزايش غلظت پتاسيم شد. به ترتيب افزايش 57 و 25 درصدي آنزيم‏هاي آلفا و بتا آميلاز در تيمار تلفيق بيوچار+ قارچ مايكوريزا + سيليسيم در مقايسه با شاهد مشاهده شد. همچنين كاربرد تيمارهاي اصلاح كننده خاك به تنهايي در سطح پايين تر توانست سبب افزايش معني‏دار درصد جوانه‏زني شود. وزن خشك گياهچه نيز در تيمار تلفيق بيوچار+ قارچ مايكوريزا+ سيليسيم در رقم هاي 604 و 370 به‏ترتيب افزايش 15 و 10 درصدي نشان داد. از سوي ديگر بيش ترين بنيه بذر و وزن هزار دانه در ارقام ذرت مورد مطالعه نيز در تيمارهاي تلفيق بيوچار+ قارچ مايكوريزا+ محلول پاشي سيليسيم مشاهده شد.نتيجه ‏گيري: در مجموع نتايج اين آزمايش تأثير مثبت منابع اصلاح كننده خاك را در بهبود صفات و شاخص هاي مختلف جوانه زني و رشد گياهچه ارقام ذرت نشان داد. بر اساس اين نتايج، كاربرد تلفيقي بيوچار+ قارچ مايكوريزا+ محلول پاشي سيليسيم به منظور بهبود كيفيت بذر توليدي در ارقام ذرت تحت شرايط تنش شوري توصيه مي شود.