بررسي اثر كاربري هاي مرتعي و جنگل دست كاشت در توليد رواناب و رسوب در مقياس كرت در آبخيز نوررود

يكي از اقدام‌هاي مهم و مؤثر در مهاركردن فرسايش خاك و توليد رواناب استفاده از روش هاي آبخيزداري است كه در حال حاضر توجه كمتري به آن مي شود. اين پديده ي طبيعي يك مسأله ي محيطي جهاني است كه از حاصلخيزي خاك و كيفيت آب كاسـته، رسـوب زايـي و احتمـال ايجاد سيل را افزايش مي دهد؛ بنابراين مي توان با استفاده از كرت هاي فرسايش در عرصه هاي طبيعي نقش مؤثري در مهاركردن رواناب و توليد رسوب ايفا كرد. پژوهش حاضر با هدف بررسي اثر بارش و پوشش گياهي بر توليد رواناب و رسوب در آبخيز نوررود استان مازندران تهيه شده است.مواد و روش‌هاآبخيز نوررود در استان مازندران، محدوده ي سياسي شهرستان نور، بخش بلده و جنوب غربي آمل واقع شده و مهم ترين مركز جمعيتي آن بلده مي باشد. با وسعت 1299/78 كيلومتر مربع، وسيع ترين زيرآبريز رودخانه ي هراز است. براي محاسبه ي رواناب از رگبارهاي منفرد در مقياس كرت و دو نوع كاربري مختلف جنگل دست كاشت (كاج، pinus halepensis)  با سن هفت و هشت ساله و زمين‌هاي مرتعي، با استفاده از كرت هاي آزمايشي با اندازه ي دو در ده متر مربع با دو تيمار و سه تكرار در ماه هاي فروردين، اردبيهشت، خرداد، شهريور، مهر و آبان و آذر سال هاي 1396 و 1397 استفاده شد و براي بررسي ارتباط بين ويژگي‌ها از تحليل‌گر آماري Anova استفاده شد.نتايج و بحثنتايج بارش از 1396/1/28 تا 1397/03/17 نشان داد بيش­ترين مقدار رواناب در 31 ارديبهشت 1397 ايجاد شده و باعث توليد 0/35 ميلي گرم رسوب در واحد كرت شده است. نتايج آزمون كلموگروف-اسميرنوف نيز براي دو نمونه ي غالب نشان داد دامنه ي شرقي داراي توزيع بهنجار در سطح 0/95 هستند. نتايج همبستگي بين مقدار درصد تاج پوشش و لاشبرگ هريك از كاربري ها نشان داد وجود عامل‌هاي طبيعي مانند: لاشبرگ و تاج پوشش گياهي ارتباط قوي با مقدار وزن رسوب توليدي در دو تيمار دارد. بيش‌ترين مقدار ضريب رواناب براي كاربري مرتع (33%)، و كم­ترين آن براي جنگل دست كاشت (31 %) بود.نتيجه گيري و پيشنهادهابا توجه به نتايج به دست آمده مشخص شد به طور كلي مقدار رواناب و رسوب توليدي در مناطق جنگلي بيش­تر از مراتع است. از طرفي در مناطق مرتعي با دامنه ي شرقي، ارتباط كمتري با رسوب توليدي وجود داشت. يكي از موارد اصلي در تخريب زمين‌هاي ملي، چراي بيش از حد ظرفيت مراتع و جنگل ها است. اين عامل باعث تخريب مرتع مي شود و با بارش هايي نه چندان شديد، رواناب توليد مي شود و مقداري از خاك را جابجا مي كند. در وقوع و تشديد رواناب و رسوب، عامل‌هاي مختلفي دخالت دارند كه با درنظر گرفتن شرايط هر منطقه ممكن است يك الي دو عامل نقش بيش­تري داشته باشند. نقش كاربري و پوشش گياهي در شرايط بارش هاي مختلف نقش مهمي در ميزان رواناب دارد. از اين رو مي توان به تأثير مستقيم وجود پوشش گياهي بر كاهش مقدار رواناب و رسوب پي برد. با توجه به نتايج به دست آمده براي بهتر شدن نتيجه بهتر است از باران سازهاي مصنوعي نيز در عرصه ي طبيعي استفاده گردد تا بتوان بهتر نقش پوشش گياهي را درك كرد.