كاركرد بلاغي وجوه جملات در منظومۀ گرشاسپ نامه و داستان بيژن و منيژۀ شاهنامه

در مطالعات بلاغي و گفتماني آثار ادبي، بررسي وجوه جملات، از اهميت زيادي برخوردار است. وجه جمله، بيانگر قطعيت شاعر در كلام خويش است و ميزان ارتباط وي با مخاطبان را نشان مي‌دهد. در بلاغت سنتّي و علم معاني، بلاغيوني چون جرجاني، سكاكي و قزويني به وجه جمله و تأثير شناخت آن بر روابط نويسنده و خواننده، در محدودۀ خبر و انشا توجّه داشته‌اند. در زبان‌شناسي غرب، زبان‌شناسان مدرن، مانند هليدي و فاولر نيز وجه جمله را با گستردگي بيشتر در مقايسه با بلاغت سنّتي، معرّفي و آن را به‌عنوان مهم‌ترين عنصر در كاركرد تعاملي زبان بررسي كرده‌اند. در اين پژوهش، با روش توصيفي-تحليلي، به بررسي انواع وجوه جمله (امري، پرسشي، شرطي و...) و تحليل وضعيت و كاركرد هريك در حدود 3000 جمله‌واره از منظومۀ گرشاسپ‌نامۀ اسدي و داستان بيژن و منيژۀ فردوسي پرداخته‌ايم. بدين منظور، نخست به تحليل و بررسي وجوه جملات پرداخته و سپس آمار حاصل را در جداول نمايانگر پراكندگي، به‌صورت تعداد و درصد درج كرده‌ايم تا بتوان قياسي دقيق ميان دو اثر برقرار كرد. نتايج پژوهش نشان مي‌دهد بار اصلي رفت‌‌وآمد اطلاعات، برعهدۀ فضاي گفت‌وگوست و چون تنوّع وجوه در طول روايت، چهارچوب تك‌صدايي را بر هم زده است، پويايي بي‌نظيري در آثار ديده مي‌شود.