عملياتي‌سازي تاب‌آوري اجتماعي براي سامانه‌هاي مديريت ريسك سيلاب رودخانه‌اي در حوضه آبريز شهري

ديدگاه رايج در مديريت سيلاب حوضه آبريز رودخانه‌اي (RBFM) بر افزايش امنيت سامانه‌هاي زهكشي در مواجهه با بارندگي‌هاي شديد تأكيد دارد. وقوع سيل‌هاي اخير در حوضه‌هاي آبريز شهري، توجه به رويكردي تاب‌آور كه علاوه بر سطح ايمني، به پيامدهاي سيلاب نيز نظر دارد را ضروري مي‌سازد. تاب‌آوري را مي‌توان توانايي يك سامانه RBFM براي مقاومت در برابر بارش‌هاي مختلف، كاهش آسيب‌هاي ناشي از سيل و بازگشت به حالت عادي تعريف كرد. مطالعه حاضر، با هدف بهبود سامانه زهكشي شهر گنبدكاووس، چارچوبي سلسه مراتبي براي انتخاب گزينه‌هاي مديريت سيلاب بر اساس شاخص‌هاي تاب‌آوري اجتماعي پيشنهاد مي‌كند. در اين مطالعه، با تمركز بر جنبه‌هاي اجتماعي، تاب‌آوري به عنوان رفتار سامانه از منظر پاسخ و بازيابي در اثر رخدادهاي مختلف بارندگي درنظر گرفته شده است. براي همين منظور، شاخص‌هاي پاسخ اجتماعي، توانايي بازيابي اجتماعي، نقطه مقاومت و نقطه هشدار براي عملياتي كردن چارچوب پيشنهادي تعريف شده است. براي لحاظ كردن عدم‌قطعيت پارامترهاي آسيب‌پذيري و جلوگيري از ناسازگاري ابعادي، سيستم به صورت فازي سلسله مراتبي توسعه يافت. استفاده از اين رويكرد در حوضه آبريز رودخانه گرگانرود براي ارزيابي اثربخشي گزينه‌هاي مديريت سيلاب از منظر تاب‌آوري نشان داد با لحاظ كردن شاخص‌هاي تاب‌آوري اجتماعي، گزينه‌هاي مؤثرتري نسبت به تصميم‌گيري‌هاي سنتي قابل انتخاب است. مقايسه منحني‌هاي پاسخ-بازيابي براي گزينه‌هاي مختلف مديريتي نشان داد تعريف شاخص‌هاي مختلف تاب‌آوري به‌منظور تعيين رفتار سامانه RBFM پس از شكست عملكرد اهميت زيادي دارد. نتايج اين مطالعه نشان داد مي‌توان از شاخص‌هاي ارائه ‌شده به‌عنوان معيارهاي انتخاب گزينه‌هاي متنوع مديريتي بر اساس رفتار سامانه RBFM تحت رخدادهاي بارندگي مختلف استفاده كرد.