پايش تغييرات زماني-مكاني بيابان زايي در حوضه گاوخوني بر مبناي معيار‌هاي اقليمي

بي‌نظمي در وضعيت بارندگي‌ها، خشكسالي‌ها و بيابانزايي در مناطق مختلف كره خاكي در ارتباط با تغييرات اقليمي مي باشد. از آنجايي كه پديده بيابانزايي به عنوان يكي از بارزترين وجوه تخريب منابع طبيعي در جهان مطرح شده است، در اين پژوهش بررسي تغييرات فضايي- زماني وضعيت بيابانزايي حوضه گاوخوني در طي 6 دهه از سال 1961 تا 2020 با بهره‌گيري از معيار اقليمي مدل تعيين شدت بيابانزايي IMDPA تعيين شد. با توجه به نتايج اين تحقيق مشخص گرديد كه دهه اول با ميانگين 3.17 شديدترين و دهه چهارم با 2.22 كمترين شدت بيابانزايي را تجربه نموده و دهه آخر نيز با نمره 2.36 در كلاس بيابانزايي متوسط قرار دارد. يافته‌هاي اين تحقيق نشان دادند كه اگرچه روند تغييرپذيري بيابانزايي بر مبناي ميانگين دهه اي در حال كاهش مي باشد، اما واقعيت منطقه گوياي اين است كه در دو دهه اخير بيشينه مساحت حوضه در كلاس بيابانزايي شديد قرار داشته كه اين هشداري در خصوص آسيب پذيري حوضه نسبت به پديده بيابانزايي مي باشد. از خروجيهاي اين تحقيق مشخص شد كه از ميان 3 شاخص معيار اقليمي، بيشترين امتياز با ميانگين كلي 3.6 در خصوص شاخص ترانسو تجربه شده و ساير شاخص‌ها در رتبه‌هاي بعدي قرار دارند. با توجه به نقشه پهنه بندي شدت بيابانزايي حوضه گاوخوني آشكار گرديد كه نواحي مركزي و شرقي از ريسك بالاتر و نواحي شمال غربي و جنوب شرقي ريسك كمتري داشته اند. در اين تحقيق به منظور اعتبارسنجي مدل اقليمي از شاخص NDVI استفاده گرديد. تغييرپذيري اين شاخص در طي زمان مويد افزايش اراضي باير و كاهش مساحت نواحي آبي و پوشش گياهي مي باشد. بنابراين مي توان ملاحظه كرد كه خروجيهاي دو شاخص NDVI و معيار اقليمي، يافته‌هاي يكديگر را تاييد مي‌نمايند. چنانچه نتايج ساير پژوهش‌هاي پيشين نشان مي دهند، پيامد گرمايش جهاني منجر به افزايش دما - تبخير و كاهش بارش در نواحي خشك خواهد گرديد. پس با توجه به قرارگيري حوضه گاوخوني در يك ناحيه خشك، انتظار پيامد تغييرات آب و هوايي بر تشديد اين مخاطره طبيعي مسئله اي دور از ذهن نخواهد بود.