مدل مفهومي رابطۀ انسان و محيط شهري در فرايند ادراك بر پايۀ آراي فلاسفۀ ايراني

بيان مسئله: ادراك فضا، بر پايه رابطه دوسويه انسان و محيط و در پي يك فرايند تدريجي شكل مي‌گيرد. موضوع ادراك فضا با تمامي دانش‌هايي كه دغدغه آنان آفرينش مكان زيست‌نيكو براي انسان است پيوند داشته و ريشه در ادبيات تخصصي علوم محيطي دارد، اما مفهوم ادراك به‌عنوان موضوعي شناخت‌شناسانه مورد توجه ديگر گستره‌هاي دانش از جمله فلسفه هست، ولي كه كم‌تر مورد اقبال پژوهشگران دانش محيطي بوده است. آگاهي از چيستي ادراك و تبيين سازوكار آن و نقشي كه در شناخت هستي دارد از ديرباز مورد توجه فيلسوفان نيز بوده است. بازگشت به آراي فيلسوفان سرزمين‌مان براي شفاف‌سازي مفهوم و فرايند ادراك و كاربرد آن در دانش طراحي محيط شهري موضوع اصلي اين پژوهش است. ميزان كارآمدي نظرات فلاسفه براي شفاف‌سازي ويژگي‌هاي ادراك و مراتب آن و چگونگي فرايند ادراك فضاي شهري مبتني بر آن مورد سؤال اين نوشتار است. هدف پژوهش: هدف اين پژوهش بهره‌گيري از آراي فيلسوفان ايراني براي بازشناسي مفهوم ادراك و ويژگي‌هاي كاربردي آن در طراحي محيط است. روش پژوهش: اين پژوهش از نوع توصيفي-تحليلي و برگرفته از مطالعات كتابخانه‌اي و تحليل متون و كاوش در انديشه فيلسوفان گزيده به‌شيوه استدلال منطقي است و به استنتاج موضوع ادراك از دو بٌعد ماهوي (سرشت ادراك) و رويه‌اي (ساختارو فرايند آن) در گستره دانش فلسفه وكارآمدسازي آن در گستره دانش طراحي شهري مي‌پردازد. نتيجه‌گيري: نتايج بررسي‌‌ها نشان مي‌دهد كه بهر‌ه‌مندي از انديشه‌هاي فيلسوفان ايراني درشفاف‌سازي ماهيت و ويژگي‌هاي چهارگانه ادراك شامل: فرايندي بازآفرينانه، اثرپذيري، كنشگري و پويايي و نيز تدقيق ساختار فرايند ادراك محيط شهري سودمند است. اين نوشتار در پايان با بهره‌گيري از دو پايگاه نظري فلسفه و طراحي شهري به ‌صورت‌بندي مدل مفهومي «رابطه ادراكي انسان و شهر» پرداخته و كاركرد و برون‌داد هر مرتبه از فرايند ادراك را معرفي مي‌كند.