طبقه بندي و گونه شناسي سفال هاي عصر آهن II به دست آمده از كاوش هاي باستان شناسي قره تپه سگزآباد قزوين به كمك توابع شعاع، تانژانت و انحناي (RTC) منحني لبه خارجي سفال

يكي از اساسي‌ترين پژوهش‌ها در بررسي‌هاي ميداني و كاوش‌هاي علمي باستان‌شناسي، ارائۀ يك توصيف كمّي و كيفي دقيق از ويژگي‌هاي هندسي قطعات سفالي است. اين توصيفات در قالب مفاهيم طبقه‌بندي و گونه‌شناسي سفال‌هاي يك دورۀ تاريخي مطرح شده است و از آن‌ها به‌منظور بررسي ساختارهاي فرهنگي و اجتماعي آن دوره استفاده مي‌شود. امروزه، بيشتر مطالعات انجام‌شده در اين زمينه به كمك روش‌هاي رقومي و مدل‌سازي‌هاي رياضي صورت مي‌گيرند. در اين پژوهش نيز به بررسي امكان استفاده از روش‌ها و الگوريتم‌هاي رياضي در طبقه‌بندي و گونه‌شناسي سفال‌هاي باستاني پرداخته مي‌شود. آنچه در وهلۀ اول حائز اهميت است، معرفي مجموعه‌اي از ويژگي‌هاي هندسي براي منحني لبۀ خارجي سفال است كه در قالب توابع RTC به الگوريتم‌ها معرفي مي‌شوند. اين توابع ويژگي‌هاي يكتا و منحصربه‌فردي را براي هر منحني لبۀ خارجي نشان مي‌دهند كه از آن‌ها در طبقه‌بندي و گونه‌شناسي سفال‌ها استفاده مي‌شود. طبقه‌بندي نمونه‌ها به كمك شبكۀ عصبي مصنوعي و بر اساس توابع RTC انجام شده است كه در آن نمونه‌ها با دقت حدود 95درصد و در سه طبقۀ كاسه، كوزه و خمره قرار مي‌گيرند. شبكۀ عصبي طراحي‌شده يك شبكۀ سه‌لايه با يك لايۀ پنهان است كه شامل دو نورون مي‌شود. خروجي شبكۀ كدهاي رقومي صفر، يك و دو هستند كه به‌ترتيب به لبه‌هاي كاسه، كوزه و خمره اشاره مي‌كنند. در ادامه، با تصحيح نمونه‌هاي خطادار و از مجموع 209 طرح سفال، 128 نمونه در طبقۀ كاسه‌ها (61.2درصد نمونه‌ها)، 42 نمونه در طبقۀ كوزه‌ها (20.1درصد نمونه‌ها) و 39 نمونه در طبقۀ خمره‌ها (18.7درصد نمونه‌ها) قرار مي‌گيرند. پس از انجام طبقه‌بندي، گونه‌شناسي نمونه‌هاي موجود در هر طبقه نيز به كمك الگوريتم خوشه‌بندي اتصال همسايگي صورت گرفته كه در آن فرم لبه‌هاي موجود در طبقات كاسه‌ها، كوزه‌ها و خمره‌ها به‌ترتيب در 83، 22 و 27 تيپ از يكديگر متمايز مي‌شوند. دقت روش گونه‌شناسي سفال‌ها نيز بين 95درصد تا 97 درصد ارزيابي مي‌شود.