نفي اتحاد و حلول از ديدگاه فخر رازي، خواجه نصير الدين طوسي و آيت الله جوادي آملي

No English title

اتحاد و حلول، نوعي تبيين نادرست از نحوه ارتباط انسان با خداست كه پيشينه آن به مباحث كلامي مسيحيت و برخي از صوفيه برمي­گردد. اين مطلب به طور حتم باطل است و قرآن به طور صريح بطلان آن را اعلام كرده است. متكلمين مسلمان نيز در كتب كلامي خود در ذيل صفات سلبيه، به اين موضوع پرداخته و براهين مختلفي آورده ­اند. اتحاد به معناي يكي شدن دو شيء است و متكلمين آن را در مورد خدا و مخلوق باطل مي­دانند و كسي در اين زمينه مناقشه ­اي ندارد. متكلمين از قديم در ابطال حلول، استدلال معروفي دارند كه فخر رازي بر آن اشكال وارد كرده و نپذيرفته و به جاي آن استدلال ديگري آورده است. در مقابل، خواجه نصيرالدين طوسي بر استدلال فخر رازي اشكال وارد كرده و خود استدلال ديگري مي­ آورد. در زمان معاصر و به بركت مكتب فلسفي ملاصدرا، مبناهاي كلامي تا حدي متحول شده و استدلال­هاي كلامي، رنگي از فلسفه به خود گرفته ­اند. آيت­ الله جوادي آملي در اين زمينه حلول را يك بار با استدلال صرف كلامي و بار ديگر با استدلال فلسفي- عرفاني نفي كرده است.

No English abstract