رابطه عقل نظري و عقل عملي در مرتبه كمال نهايي انسان از ديدگاه ملاصدرا

No English title

اين مقاله، ارتباط عقل نظري در مرتبه عقل مستفاد با عقل عملي در مقام فنا را با رويكرد فلسفي و عرفاني و با استفاده از آثار ملاصدرا و شارحان او بررسي مي­كند. از ديدگاه ملاصدرا، كمال نهايي در عقل نظري، اتحاد نفس با عقل فعال در مرتبه عقل مستفاد است كه در اين مرتبه، جوهر نفس بر اثر حركت جوهري، تبديل به جوهر عقلي شده و قدرت مشاهده عالم عقول را دارد. ملاصدرا غايت كمال عقل عملي را رسيدن به مقام فناي في­الله مي­داند كه سالك، هيچ چيز غير از ذات خدا را نمي­بيند. نفس به اعتبار عقل عملي، قبل از رسيدن به مقام فنا، داراي مرتبه روح است كه در اين مرتبه، سالك بعد از طي مرتبه قلب، به عالم جبروت وارد شده و موجودات عقلاني آن عالم را مي­بيند. بنابراين، نفس به مرتبه­اي مي­رسد كه به اعتبار عقل نظري، عقل مستفاد مي­گويد و به اعتبار عقل عملي، مقام روح را تعبير مي­كند. روشن است كه مقام فناي في­ الله بالاتر از مقام عقل مستفاد است. كمال عقل نظري در مرتبه عقل مستفاد و كمال عقل عملي در مقام فناي في­الله از سنخ علم و معرفت است و هر دوي آنها، از نوع علم خصوري است. تقاوت آن دو در اين است كه درك حضوري نفس در مقام فناي في ­الله شديدتر از درك نفس در مرتبه عقل مستفاد است. اتصاف به صفات و اخلاق الهي، در واقع مرحله پس از فناست، اما بخاطر تلازم ميان فنا و بقا، مي­توان آن را كمال نهايي براي عقل نظري و عملي در نظر گرفت.

No English abstract