ظرفيت‌هاي الگويي آيه «وجه الله» در تحليل كاركردهاي سياسي اجتماعي سيدالشهداي اُحُد (نظريه تقابل «شي» و «وجه»)

انديشيدن درباره شهيد به معناي عام و حضرت حمزه سيدالشهدا به‌طور خاص، از منظر معرفت‌شناسي، روان‌شناختي و انضمام آن در سطح جامعه‌شناختي، ازجمله خلأهاي مهمي است كه كمتر به آن پرداخته شده است. از اين منظر نه‌تنها تحليل انسان شناسانه و جامعه‌شناختي كار ويژه‌هاي شهيد، ضرورتي عاجل است بلكه ضرورتي آجل نيز مي‌نمايد. اين مقاله تلاش دارد تا با كمك آيه شريفه «كُلُّ شَيْءٍ هَالِكٌ إِلَّا وَجْهَهُ لَهُ الْحُكْمُ» و گزاره «شهيد نظر مي‌كند به وجه الله»، رابطه ميان چهار كليدواژه «شي»، «وجه»، «حكم» و «شهيد» را نسبت سنجي و ظرفيت‌هاي فرهنگي و سياسي- اجتماعي آن را با كمك روش «تقابل مفهومي و مصداقي»، كالبدشكافي نمايد. يافته‌هاي مقاله حاكي از آن است كه جايگاه و نقش اجتماعي و سياسي شهيد و سيدالشهداي اُحُد را بايد در قوس نزول و صعود «بت وارگي و شي گشتگي جامعه جاهلي» و «وجه الله شدگي جامعه مدني نبوي» به شكل تقابلي، مورد تأمل قرار داد و آيه كريمه فوق ما را به نظريه «تقابل ديالكتيكي شي و وجه» رهنمود مي‌كند. با توجه به اين نظريه؛ نبايد نقش «شي زدايي شهيد» را در جامعه جاهلي صدر اسلام تقليل داد و اكنون نيز شاهد جاهليت از نوع مدرن آن هستيم و «مسئله شي گشتگي» كه توسط هژموني نظم بين‌الملل تداوم يافته، توسط حضور معنوي شهيد، همچنان «شي زدايي» مي‌گردد.