تحليل و ارزيابي كيفيت در فضاهاي باز شهري براي گذران اوقات فراغت (مطالعه موردي: شهر اراك)

فضاهاي باز شهري پتانسيل زيادي براي انواع فعاليت‌هاي شهري دارند و ازجمله عملكردهاي مهم اين فضاها موضوع گذران اوقات فراغت است كه در دهه‌هاي اخير با توجه به سرعت رشد شهرنشيني و انقلابي كه در سبك زندگي شهروندان رخ داده، اهميت بيشتري نيز يافته است. پرداختن به موضوع كيفيت در فضاهاي باز شهري براي گذران اوقات فراغت و تحليل و شناسايي مهم‌ترين نماگرهاي مؤثر بر كيفيت اين فضاها مي‌تواند براي مديران و برنامه‌ريزان شهري اهميت ويژه‌اي داشته باشد؛ بنابراين معرفي فرايندي كه بتواند تحليل و ارزيابي مناسبي از فضاهاي باز شهري و عوامل مؤثر بر كيفيت آن‌ها ارائه كند، اهميت داشته و از اهداف اين تحقيق است. اين تحقيق به روش توصيفي-تحليلي با رويكرد كمّي-كيفي و به‌صورت مطالعۀ موردي انجام شده است. در اين پژوهش با استفاده از مباني نظري، اقدام به معرفي 45 نماگر كيفيت در فضاهاي باز شهري (به‌عنوان چك‌ليست ارزيابي) شده و سپس با استفاده از تكنيك پياده‌روي اكتشافي، نماگرهاي مذكور در فضاهاي باز منتخب شهر اراك مورد ارزيابي قرار گرفته و داده‌هاي لازم جمع‌آوري شده است. سپس با بهره‌گيري از مدل ساختاري اندازه‌گيري تحليل عاملي، ضريب تأثير هر نماگر به‌عنوان وزن معيارها احصا شده است و درادامه با استفاده از وزن هر نماگر و تكنيك TOPSIS، فضاهاي باز مورد مطالعه، مقايسه و رتبه‌بندي شده‌اند. بدين‌ترتيب فرايندي كاربردي براي تحليل و ارزيابي كيفيت در فضاهاي باز شهري براي گذران اوقات فراغت معرفي شده است. براساس نتايج حاصل، مشخص شد نماگر‌هاي «وجود محوطه‌ها و امكانات بازي و هيجانات براي همۀ سنين» و «وجود و شرايط فضاهاي دنج و خلوت و امكانات ايجاد آسايش اقليمي» در ارتقاي كيفيت فضاهاي باز شهري براي گذران اوقات فراغت، از مؤثرترين نماگرها هستند. همچنين در فضاهاي باز مورد مطالعه در شهر اراك، فضاي «شهربازي لاله» و «پارك شهداي گمنام» به‌ترتيب رتبه‌هاي اول و دوم را براي گذران اوقات فراغت كسب كرده‌اند.