بررسي و تحليل لايۀ توصيف در مفاخره ها و رجزخواني هاي گرشاسب نامه و بانوگشسب نامه؛ براساس نظريه تحليل گفتمان انتقادي نورمن فركلاف

زمينه و هدف: گرشاسب نامه از اسدي و بانوگشسب نامه از شاعري نامعلوم را بايد از آثار مهم حماسي در زبان فارسي به شمار آورد. اگرچه رويكرد غالب در اين دو اثر، حماسي است، انعكاس مؤلفه هاي عاطفه محور كه با مباني ادبيات غنايي پيوند دارد، بخوبي برجسته شده است. رجزخواني و مفاخره ازجمله مصداق هاي مؤلفه هاي غنايي است كه پهلوان براي تأمين اغراض گوناگون خود مورد استفاده قرار مي دهد. هدف از تحقيق حاضر آن است كه با كاربست مباني نظريه تحليل گفتمان انتقادي فركلاف، سطح توصيف در اين رجزها و مفاخره ها را بازنمايي كند تا ابعاد گوناگون اين حربه هاي نظامي كاويده شود. سؤال اصلي تحقيق اين است كه تفاخر و رجزخواني در آثار مذكور چه تأثيري در بازنمايي گفتمان «قدرت» دارد و اين مقوله در چه مؤلفه هاي گفتماني نمود پيدا كرده است؟ روش مطالعه: اين تحقيق با استناد به منابع كتابخانه اي و روش توصيفي ـ تحليلي انجام شده است. يافته ها: كلمه ها در مفاخره ها و رجزها براي راه اندازي جنگ رواني از سوي پهلوانان به كار برده ميشوند. همچنين كلمات در آثار مذكور، رويكرد «شبان و بره» را در گفتمان هاي طرح شده از سوي شخصيت ها نشان مي دهند. در ارتباط با شخصيت ها، پهلوانان با تشريح مجموعه اي از كنش ها و نيز تأكيد بر توانايي هاي جسماني خود، شكاف موجود ميان رجزخوان با فرد مقابل را در بالاترين حد ممكن نشان مي دهند. در سطح همنشيني، باهم آيي شبكه هاي كلمات در عبارات و جمله هاي متعدد، بسط دهندۀ هژموني قدرت است. ضميرها در اين منظومه ها، در بازتاب دادن سلسله مراتب حاكم بر مناسبات بينافردي و اجتماعي نقش داشته اند. وجه فعل ها در رجزها و مفاخره ها غالباً اخباري است كه اين امر بيانگر قطعيت مسائل مطرح شده است. همچنين اقتدارگرايي يكي از پيام هاي مهمي است كه با تحليل فعل ها به دست مي‌آيد. نتيجه گيري: تحليل رجزها و مفاخره ها در آثار مذكور در سطح توصيف، نشان از تقابل سازي آگاهانه از سوي سراينده ها در معرفي شخصيت ها دارد. همچنين غيريت سازي ميان گفتمان هاي طرفين بخوبي ديده مي شود.